Er Gud til?

Kendi gudloysingurin, Richard Dawkins, lýsir trúgv sum hina stóru undanførsluna fyri at sleppa undan tørvinum at hugsa um og meta próvtilfar. Sambært Dawkins trýr ein altso, hóast, ella kanska orsaka av, manglandi próvtilfari.[1] Men fyri tey fyrstu kristnu var trúgv als ikki ein blind trúgv. Fyri tey sipaði trúgv harafturímóti til nakað, sum er meira líkt orðinum álit. Og álit kann sjálvandi eisini grundast á próvtilfar, tað vil siga ymiskar ábendingar, sum stuðla okkara áliti. Eg fari til dømis ikki umborð á eitt flogfar, um eg ikki havi góðar orsøkir til at líta á, at ein flogskipari er í stýriklivanum, ein, sum veit, hvat hann/hon ger, og sum megnar at fáa flogfarið upp í luftina og føra tað allan vegin til ferðamálið. Um eg ikki hevði hetta álitið, so hevði eg als ikki farið umborð! Soleiðis er tað eisini við gudstrúnni. Eg havi góðar orsøkir til at líta á, at Gud er til. Trúgv er ikki bara ein kensla, sum vit hava í hjartanum. Trúgv er eisini nakað, sum kann stuðlast við ymiskum ábendingum. Men hvørjar eru so hesar ábendingarnar, ið stuðla trúnni á Guds tilveru? Her fari eg at viðgera tríggjar: kosmologiska próvgrundin, próvgrundin frá sniðgávu og moralska próvgrundin.

Meginreglan

Yvirsetningurin hjá mær er ein einføld meginregla: Ein og hvør ávirkan krevur eina nøktandi orsøk, og einki kann vera orsøk til seg sjálvt. Við øðrum orðum er tað altsoein orsøk til, at ting henda, og einki, sum hendir, elvir seg sjálvt til at henda. Okkurt annað má hava verið orsøk til hendingina. Omaná hesa einføldu meginreglu leggi eg síðani tríggjar fortreytir afturat, og allar føra til somu niðurstøðu:

  • Ein mikil brestur (ávirkan) krevur ein miklan brestara (orsøk)
  • Sniðgáva (ávirkan) krevur ein sniðgeva (orsøk)
  • Morallóg (ávirkan) krevur ein morallóggeva (orsøk)
  • Tessvegna er Gud til
Kosmologiska próvgrundin

Hin fyrsta fortreytin verður kallað kosmologiska próvgrundin. Nærum allir vísindamenn og gudfrøðingar eru samdir í, at alheimurin hevði eina byrjan. Okkurt, ið stendur uttanfyri hitt natúrliga og evnisliga øki, má hava verið orsøk til alheimin. Av tí at ávirkanin (tvs. alheimurin) er stór, fjølbroytt og evnislig, so er tann mest sannlíka frágreiðingin til hetta okkurt persónligt, máttmikið og ikki-evnisligt. Stavar alheimurin frá einum persónligum og máttmiklum skapara, ið stendur uttanfyri hitt natúrliga og evnisliga økið? Ella varð alheimurin brádliga til burturúr ongum og uttan grund? Hvat er mest sannlíkt?

Hesin filmurin frá Reasonable Faith gevur eina góða lýsing av kosmologisku próvgrundini:

Próvgrundin frá sniðgávu

Hin seinna fortreytin verður kallað próvgrundin frá sniðgávu. Enntá Richard Dawkins játtar, at sniðgáva krevur ein sniðgeva. Hann innleiðir til dømis bók sína, The Blind Watchmaker, við hesum orðum: “Lívfrøði er gransking av torgreiddum lutum, ið tykjast at vera sniðgivnir til eitt ávíst endamál.”[2] Undirskilt viðgongur hann altso, at tað má vera onkur frágreiðing til skipanina hjá teimum torgreiddu lutunum. Hóast hann hugsar, at darwinisma megnar at greiða frá sniðgávuni í lívfrøðini, so er tað kortini sera ósannlíkt, at tey fjøltáttaðu boðini í til dømis okkara DNA ikki hava ein høvunda. Hetta er í stóran mun eisini tað, ið fekk kenda gudloysingin, Anthony Flew, til at broyta meining: “Tað tykist mær, at úrslitið av meira enn 50 ára DNA-gransking hevur givið okkum tilfar til eina nýggja og sera sterka próvgrund fyri sniðgávu”[3] Er hin torgreidda og neyvstillaða sniðgávan í alheiminum, bæði innan lívfrøði og alisfrøði, eitt úrslit av tilvild? Ella “tykjast” hesir lutir at vera sniðgivnir orsaka av einum veruligum skynsomun sniðgeva? Hvat er mest sannlíkt?

Hesin filmurin frá Reasonable Faith gevur eina góða lýsing av próvgrundin frá sniðgávu:

Moralska próvgrundin

Hin triðja fortreytin verður kallað moralska próvgrundin. Hóast relativisma[4] er nokkso útbreidd í okkara mentan, so góðtaka flest menniskju kortini ein objektivan moral,[5] tá ið tey verða spurd eitt sindur nærri. Um onkur til dømis spyr: ”Er tað altíð skeivt at pína fólk fyri stuttleikar?” so svara vit sjálvandi: “Ja!” Tað er altso sumt, ið er grundleggjandi skeivt. Ein morallóg finst, ið ikki er treytað av meiningini hjá menniskjum. Men spurningurin er so, um nakað fast grundarlag er fyri slíkari morallóg, um Gud ikki er til. Hvat er mest sannlíkt? Er eingin lóggevi handan morallógina? Ella er ein morallóg til, tí at ein morallógevi eisini er til? Um vit spyrja C.S. Lewis, so er svarið greitt. Í bók síni Mere Christianity leggur Lewis nevniliga dent á, at vit øll kenna munin millum rætt og skeivt, og at vit harvið eisini viðurkenna, at ein objektiv morallóg finst. Tá ið vit ransaka okkum sjálvi, síggja vit, at henda morallógin bendir á, at onkur ella okkurt ynskir, at vit skulu hava ein ávísan atburð. Tankagongdin kann stillast upp soleiðis:

  1. Ein og hvør lóg hevur ein lóggeva.
  2. Morallógin er til.
  3. Tessvegna er ein morallóggevi til.

Hesin morallóggevin, sum eggjar okkum til at gera tað rætta, og sum fær okkum til at kenna okkum illa við, tá ið vit gera tað skeiva, er best forstaðiðn sum ein máttur, ið stýrir alheiminum, sambært Lewis.

Hesin filmurin frá Reasonable Faith gevur eina góða lýsing av moralsku próvgrundini:

Endi

Hesar próvgrundirnar vísa okkum, at vit hava góðar orsøkir til at líta á, at Gud er til. Harafturímóti hava vit ikki góðar orsøkir til at líta á, at eingin Gud er til. Um hetta sigur fyrrverandi gudloysingurin, Lee Strobel, til dømis: “Fyri at halda á við at vera gudloysingur, mátti eg trúgva, at einki var atvold til alt, at ikki-lív var atvold til lív, at tilvild var atvold til neyvstilling, at ruðuleiki var atvold til upplýsing, at óvitan var atvold til tilvitan, at óskynsemi var atvold til skynsemi. So stóra trúgv hevði eg rætt og slætt ikki.”[6] Í ljósinum av øllum ábendingunum kundi Strobel altso ikki líta á, at eingin Gud er til. Ábendingarnar peikaðu nevniliga á tað mótsætta.

Kelda

Koukl, Gregory. 2009. The Ambassador’s Guide to the New Atheists. Signal Hill, CA: Stand to Reason.


[1] https://www.brainyquote.com/quotes/richard_dawkins_141335

[2] https://coldcasechristianity.com/writings/why-the-appearance-of-design-in-biology-is-a-problem-for-atheistic-naturalism/

[3] https://www.bethinking.org/does-god-exist/a-change-of-mind-for-antony-flew

[4] Tann áskoðan, at sannleikin el. Virðismetingin hevur ikki algildi, men er tongd at einstaklinginum, ið ger meting.

[5] Tað vil siga ein moralur, ið ikki er treytaður av meiningini hjá menniskjum, mótsætt einum subjektivum morali, ið nevniliga er treytaður av meiningini hjá menniskjum.

[6] https://www.goodreads.com/quotes/9131099-to-continue-in-atheism-i-would-need-to-believe-that

Skriv et svar

Din e-mailadresse vil ikke blive publiceret. Krævede felter er markeret med *