Alle indlæg af apologia

Reis Jesus veruliga upp frá teimum deyðu?

Niðanfyri fari eg í stuttum at gjøgnumganga 7 søguligar ábendingar um Jesu uppreisn:[1]

1. Hin almenna avrættingin av Jesusi úr Nasaret í Jerusalem vegna rómverska krossfesting
  • Fyri at doyggja, má ein fyrst vera til. Henda sannroynd beinir fyri uppáhaldinum, sum sigur, at Jesus ongatíð hevur verið til. Enntá ivamaðurin Bart Ehrman ásannar, at tað er einki at ivast í, at Jesus var til.
  • Jesus var til og bleiv avrættaður av rómverska valdinum. Talan er um eina almenna avrætting. Sostatt hava rómversk embætisfólk, hermenn, jødiskir leiðarar og almenningurin sum heild verið vitni til Jesu deyða.
  • Rómverjar gjørdu eisini nógv burtur úr, tá ið teir krossfestu. Tey dømdu vórðu avbard, húðflongd og eyðmýkt. Rómverska valdið brúkti hina ræðuligu krossfestingina til at skapa ótta millum fólk. Hin almenna krossfestingin elvdi til ótta hjá teimum, sum hugsaðu um at veita rómverska valdinum mótstøðu. Og sambært søguliga tilfarinum er tað greitt, at rómverjar høvdu gjørt seg fullkønar í at drepa fólk við hini ræðuligu krossfestingini.
  • Hin deyðadømdi varð húðflettur. Hin rómverska húðflettingin var ein ræðulig revsing. Hin dømdi varð bundin til ein stólpa, og síðani skiftust tveir vaktir um at píska inn á hvørja síðu hjá hinum dømda. Pískurin var gjørdur av leðri og hevði 3 endar, har ið bæði blýggjpettir og beinpettir eisini vóru heft føst á. Í mun til jødarnar, sum einans loyvdu 39 sløg, var einki mark ásett, tá ið tað snúði seg um rómverska húðfletting. Nógv av teimum, sum vórðu útsett fyri slíkari húðfletting, doyðu av løstunum.
  • Hin deyðadømdi mátti ofta sjálvur bera sín kross til staðin, har ið dómurin skuldi útinnast. Ávegis til staðin varð hin dømdi eisini spottaður av fjøldini.
  • Hin deyðadømdi fór ígjøgnum tí ræðuligu pínuna, sum tað hevði við sær, tá ið ein varð negldur gjøgnum hendur og føtur.
  • Hin deyðadømdi varð hongdur upp og alment útsettur fyri fólksins ásjón, meðan vill djór eisini komu fyri at ríva í likamið hjá hinum krossfesta.
  • Hin deyðadømdi varð krossfestur nær við ein almennan veg. Soleiðis varð almenningurin hildin niðri við óttanum, ið krossfestingin elvdi til.
2. Hin áhaldandi trúgvin hjá lærusveinumum á, at teir høvdu hitt hin upprisna Jesus

Tað er nærum eingin serfrøðingur í Nýggja Testamenti, sum noktar, at lærusveinarnir veruliga trúðu, at teir høvdu hitt hin upprisna Jesus, og at teir eisini vitnaðu um hetta alment. Men sjálvt um lærusveinarnir trúðu, at teir høvdu hitt hin upprisna Jesus, so merkir hetta tó ikki automatiskt, at teir veruliga hittu hann. Tað finnast sostatt tríggjir møguleikar:

1. Tað, sum teir søgdu, var lygn.

2. Talan var um eina sansahvørving.

3. Teir sóu veruliga Jesus livandi.

Hvussu forklárar tú teirra áhaldandi trúgv?

  • Lærusveinarnir høvdu als einki at vinna við at vitna um, at teir høvdu sæð Jesus livandi…ikki uttan teir veruliga høvdu sæð hann!
  • Teir hittu Jesus og vórðu umbroyttir.
  • Aftaná Jesu deyða fóru lærusveinarnir frá at vera sigraðir og nívdir til at vera menn, ið ikki vóru til at steðga. Vegna ótta avnoktaði Pætur Jesus, áðrenn hann varð krossfestur, men bert nakrar fáar vikur seinni kundi Pætur ikki lata vera við at vitna um hin upprisna Jesus. Hann tagdi ikki, sjálvt um hann enntá var í vanda fyri at verða píndur vegna sín vitnisburð.
  • Tað, sum eyðkennir hesi bæði punktini omanfyri, er ikki, at teir bert “trúðu”. Harafturímóti snýr tað seg um, at teir vórðu umbroyttir. Og teirra gerðir komu sum eitt úrslit av teirra trúgv, sjálvt um tað enntá hevði deyðan við sær. Doyðu teir fyri eina lygn? Hevði tú farið inn í deyðan vegna nakað, sum tú visti ikki var satt?
3. Umvendingin hjá Paulusi

Paulus var ein háttvirdur lærdur fariseari, sum var sera íðin í sínum gerningi. Um seg sjálvan sigur Paulus t.d.: “Eg eri umskorin áttanda dagin, av Ísraels fólki, Benjamins ætt, Hebreari av Hebrearum, viðvíkjandi lóg ein Fariseari; viðvíkjandi vandlæti ein, sum gjørdi atsókn á kirkjuliðið; viðvíkjandi rættferðini samsvarandi lógini ólastandi” (Fil 3,5-6). Allir søgufrøðingar ásanna tignarstøðu Paulusar, áðrenn hansara umvending. Í Áps 26,9-10 undirstrikar Paulus eisini: “Eg fyri mín part helt, at eg átti at gera nógv ímót navni Jesu úr Nasaret, sum eg eisini gjørdi í Jerúsalem, og eg koyrdi mong av hinum heilagu í fangahús, tá ið eg hevði fingið fullmakt frá høvuðsprestunum at gera tað; og tá ið tey vórðu tikin av lívi, gav eg mína atkvøðu til tess…” Paulus var altso kendur fyri sín hatur og harðskap, áðrenn hansara umvending.

Søgufrøðingar eru samdir í, at Paulus brádliga og at síggja til uttan orsøk gjørdist ein heilt øðrvísi maður.

  • Aftaná hin upprisni Jesus hevði sýnt seg fyri honum, varð Paulus ein nýggjur maður, og hann gjørdist ein av teimum størstu ápostlunum. Har var einki hink í hansara umsorgan fyri Guds kirkjulið og hansara kærleika til hin upprisna Messias.

“Paulus segði alt frá sær – eisini hansara tignarstøðu sum ein háttvirdur jødiskur leiðari – og gjørdist ein kristin trúboðari. Hann fór inn í eitt lív við fátækdømi, hørðum arbeiði og líðing. Hann varð húðflongdur, sligin, steinaður, leið skipbrot tríggjar ferðir og var áhaldandi í vanda, frátøku og ótta. At enda rindaði hann hin størsta prísin fyri sína trúgv og doyði sum pínslavátti í Róm. Og alt hetta var orsakað av degnum uttanfyri Damaskus: hann sá “Jesus, harra okkara.” –William Lane Craig

4. Umvendingin hjá Jákupi

“Og aftan á tað varð hann sæddur av Jákupi, síðan av øllum ápostlunum” (1 Kor 15,7).

Vit kenna ikki til staklutirnar viðvíkjandi møtinum millum Jesus og Jákup. Men hetta vita vit hóast alt:

  • Jákup var Jesu bróðir og trúði ikki á Jesus undir hansara jarðiska virksemi.
  • Aftaná almennu avrættingina av Jesusi, gjørdist Jákup ein leiðari í kristnu frumkirkjuni í Jerúsalem.
  • Umvendingin hjá Jákupi verður enntá góðtikin av fleiri ivingarsomum serfrøðingum.
  • Vit vita eisini, at Jákup lat lívið sum pínslavátti vegna hansara trúgv á hin upprisna Jesus.

Hvør er hin besta frágreiðingin til, at Jákup broytist frá at vera ein ivingarsamur bróðir til at vera ein framúrskarandi kristin leiðari og almennur pínslavátti?

  • Hann trúði, at hansara upprisni bróðir hevði sýnt seg fyri honum. Sjálvt um hann ikki trúði á Jesus undir hansara jarðiska virksemi, so bleiv Jákup tó ein støðufastur trúgvandi og ein háttvirdur leiðari í frumkirkjuni. At enda doyði hann eisini fyri sína trúgv uppá, at Jesus var hin upprisni Messias.
5. Hin tóma grøvin

Hin søgufrøðiliga viðurkenningin av Jesu jarðarferð stuðlar søguliga trúvirðinum hjá hini tómu grøvini. Um Jesu likam varð lagt í eina grøv, og innsigl varð sett á av rómverjunum, so verður tað eisini sera trupult at nokta, at grøvin seinni varð funnin at vera tóm.

“Vit sita eftir við hini tryggu søguligu niðurstøðuni: grøvin var tóm….Eg meti, at henda niðurstøðan kann bólkast saman við eina søgulig vissu, sum er so stór, at hon í roynd og veru kann sigast at vera heilt vís – líkasum deyðin hjá Augustusi í 14 e.Kr. ella fall Jerúsalems í 70 e.Kr.” -N.T. Wright

  • Í 1 Kor 15,3-4 (53 e.Kr.) sipar Paulus fyri tað fyrsta til Jesu jarðarferð og uppreisn – nakað, sum jú eisini bendir á, at grøvin var tóm.
  • Fyri tað næsta vóru allar kvinnurnar, sum fylgdu Jesusi, samdar í teirra vitnisburði um hina tómu grøvina. Tá á døgum vórðu kvinnur annan floks borgarar, og tær vórðu eisini hildnar at vera minni skynsamar. Uttan so at kvinnurnar veruliga sóu hina tómu grøvina, so gevur tað sostatt onga meining at rokna teirra vitnisburð uppí.
  • Fyri tað triðja hava vit óheftar frásøgnir um hina tómu grøvina. Rithøvundarnir til evangeliini líta allir á óheftar keldur, tá ið teir greiða frá Jesu deyða, jarðarferð, uppreisn og tómu grøv. Og í prædikunum í Ápostlasøguni verður eisini óbeinleiðis sipað til eina tóma grøv.
  • Fyri tað fjórða hildu teir jødisku leiðararnir uppá, at lærusveinarnir høvdu stolið Jesu likam. Hvat var tað, sum fekk hinar jødisku leiðarnar til at halda uppá, at likamið var stolið, um grøvin veruliga ikki var tóm? Teir høvdu lættliga kunna beint fyri uppáhaldinum um hina tómu grøvina bert við at peika á líkið inni í grøvini.
6. Tilbiðjanin av Jesusi sum Gud innan tjúgu ár vóru umliðin aftaná hansara almennu avrætting av rómverjunum

Tilbiðjanin av Jesusi sum ein guddómur kyknaði upp í einum jødiskum einguda-samanhangi.

  • Hitt jødiska fólkið hevði lært uppá tann harða mátan, at tað var bert ein Gud. Nú vóru jødarnir eitt agað eingudstrúarfólk. Tilbiðjanin av øðrum gudum bar ikki nakað gott við sær í søgu Ísraels. Tey vórðu t.d. dømd av Gudi og hertikin av Ássýriu í 722 f.Kr. og av Bábylon í 605 f.Kr.
  • Tey vóru bundin til bert ein Gud. Shema í 5 Mós 6,4 undirstrikar eisini júst hetta: “Hoyr, Ísrael, Harrin, Guð vár, Harrin er einastur!”

Men hvør er so hin besta frágreiðingin?

  • Tey fyrstu kristnu trúðu, at Jesus var risin upp frá deyðum, og í roynd og veru høvdu tey eisini upplivað hin upprisna Jesus. Hetta merkti, at hini víðgongdu uppáhaldini hjá Jesusi vóru sonn. Hansara boðskapur var staðfestur, og sjálvur var hann nú upphevjaður av Ísraels Gudi. Hetta má hava verið nóg mikið til at fáa jødisk eingudstrúarfólk til at upphevja og tilbiðja Jesus við síðuna av Ísraels Gudi.

“Tilbiðjanin av Jesusi sum ein guddómur uppkom brádliga og skjótt, ikki líðandi og seint, millum viðhaldsfólk í fyrstu øld. Meira nágreiniliga er upprunin at finna millum jødakristin frá teimum fyrstu árunum. Tað er bert ein ávís ynskihugsan, ið heldur á við, sum hitt avgerandi, at tilrokna hávirðingina av einum guddómligum Jesusi til ávirkanina frá heidnum átrúnaði og til innrákið av heidnum trúarskiftingum, sum jú lýsir hetta sum nakað, ið breiddi seg út seinni og í stigum.” -Larry Hurtado

7. Ógvisligi vøksturin av kristindóminum sum ein umskapandi og boðandi rørsla
  • Í ár 20 f.Kr. er tað einki, sum eitur kristindómur, men tá ið vit eru komin fram til ár 120 e.Kr. skriva landshøvdingar brøv til keisaran í Róm fyri at spyrja hann, hvat ið teir skulu gera viðvíkjandi øllum teimum kristnu.
  • Tað fyrsta, sum ein verður varur við, tá ið ein granskar tey fyrstu kristnu, er, at tey vóru ein megi til umbroyting allastaðni har, ið tey búsettust. Teirra víðgongdi kærleiki var sjónligur, tá ið tey tóku sær av hinum óynsktu nýføðingunum, sum vóru yvirlatnir til at doyggja úti á gøtunum í Róm – serliga smáar gentur. Tey elvdu til broyttar familjustrukturir í Róm og til virðing av kvinnum í fyrstu øld.
  • Tey fyrstu kristnu tóku sær eisini av teimum sjúku. Í roynd og veru sóu tey pestina og farsóttina í 260 e.Kr. sum ein møguleika til at elska menniskju. Hin mest logiska reaktiónin má hava verið at flýggja, men hesi kristnu bóru seg at á ein ónatúrligan hátt við tað, at tey vórðu verandi eftir fyri at taka sær av teimum sjúku – sjálvt um hetta setti teirra egna lív í vanda.
  • Stutt sagt vóru tey ein megi fyri hinum góða, tí at tey vóru umbroytt. Tey trúðu, at deyðin var ein sigraður fíggindi, og nú góvu tey Jesu undirvísing skap.

“Í veruleikanum er tað næstan ógjørligt hjá søgufrøðingum at greiða frá upprunanum hjá kristindóminum uttan uppreisnina. Øll vita, at kristindómur bleiv til mitt í fyrstu øld e.Kr., men hetta ber ein eyðsýndan spurning upp á mál: hví gjørdist hann til? Hvør var orsøkin til, at henda rørslan byrjaði? Enntá skeptiskir serfrøðingar í Nýggja Testamenti viðurkenna, at upprunin hjá kristnu trúnni er tengdur at teimum fyrstu lærusveinunum og teirra trúgv uppá, at Gud hevði reist Jesus upp frá teimum deyðu. Í roynd og veru knýttu teir næstan alt til júst hesa trúnna.” -William Lane Craig

Henda upptøkan lýsir eisini væl tað, ið eg havi verið inni á omanfyri:

[1] Tilfarið, sum eg brúki her, er leystliga umsett frá “Quick Guide: 7 Reasons We Know Jesus Rose From The Dead” (fæst her: http://impact360institute.org/explore-the-resurrection).

Jesus rekur út ein illan anda

Jesus rekur út ein illan anda

 
 
00:00 /
 
1X
 
Prædika í Eiðis kirkju, 08.03.2020 
Epistulin: Ják 5,13-20 
Evangeliið: Mark 9,14-29 
Inngangur
Sterki Jesus! Tá tú sýnir 
megi ta, sum í tær er, 
allur djevlaflokkur dvínir, 
ræðslusligin undan fer. 
Kann fyrst trúgvin inngongd fá, 
heljarvaldið víkja má. 
Ver mín verja, ver mítt virki; 
mær tá ognast mót og styrki. 
Mikkjal á Ryggi. Sl. 74.

Soleiðis yrkir Mikkjal á Ryggi í sálminum, sum vit júst hava sungið. Og hesi orðini hóska eisini væl til evangeliitekstin, sum nevniliga boðar okkum, at Jesus hevur allan mátt yvir teimum illu andunum. Allur djevlaflokkur má dvína og flýggja, tá ið Jesus sýnir ta megi, sum í honum er! Men finst Djevulin og hansara djevlaflokkur veruliga? Er hetta ikki bara sovorið, sum man trúið í gomlum døgum, tá ið ein ikki visti betur? Tað eru nógv í dag, sum halda uppá júst hetta, men hesum viðvíkjandi er Jesus kortini púra greiður. Einastaðni lýsir hann t.d. okkara mótstøðumann, Djevulin, soleiðis:

Hann var manndrápari frá upphavi og stendur ikki í sannleikanum, tí at sannleiki er ikki í honum; tá ið hann talar lygn, talar hann av sínum egna, tí at hann er lygnari og faðir at lygnini (Jóh 8,44). 

Og uppaftur eina aðra staðni sigur Jesus, at hin ævigi eldurin er ætlaður djevulinum og einglum hansara (Matt 25,41). Sjálvur ber Jesus okkum altso boð um, at vit hava Djevulin og hansara einglar sum fíggindar. Hetta er eisini orsøkin til, at vit avnokta Djevulin og allar gerningar hans og allan atburð hans, hvørja ferð vit siga ápostólsku trúarjáttanina. Allan vegin ígjøgnum Bíbliuna, líka frá byrjan til enda, síggja vit eitt stríð millum Gud og Djevulin.

Djevulin er manndrápari frá upphavi. Hann vil okkara undirgang. Hetta síggja vit eisini í dagsins teksti, tá ið vit lesa, at hin óreini andin ofta hevði kastað drongin bæði í eld og í vatn fyri at forkoma honum (Mark 9,22). Og hetta er jú tað, sum Djevulin vil við øllum menniskjum. Hann vil forkoma teimum. Men Gud er harafturímóti ein kærleikans Gud, sum hevur sent okkum Jesus fyri at bjarga okkum út úr valdi myrkursins og inn í sítt æviga ljós. Soleiðis verður Himmalin eisini lýstur í Bíbliuni:

Og staðinum tørvar heldur ikki sól ella mána at lýsa hjá sær; tí at dýrd Guðs skínur á hann, og lambið er lampa hansara. Og fólkasløgini skulu ganga í ljósi hansara... (Opb 21,23-24). 

Er hetta kanska eisini orsøkin til, at Jesus, Guds lamb, er avmyndað í einum sólkendum rundingi omanfyri altarið?

Gud ynskir, at vit skulu ganga í hansara ljósi. Og fyri at uppfylla sítt egna ynski hevur hann sent okkum Jesus. Mótsætt honum, sum er manndrápari frá upphavi, er Jesus harafturímóti mannfrelsarin – tín og mín frelsari. Tí síggja vit eisini hasar tríggjar forbókstavirnar á altarborðinum: I – H – S (Lat.: Iesus Hominum Salvator, t.e.: Jesus frelsari menniskjans).

Hin heilagi bardagin

Hetta er eisini tann veruleikin, sum verður boðaður fyri okkum í dagsins teksti. Tað finst ein bardagi millum Gud og Djevulin, millum mannafrelsaran og mannadráparan, og mannasálin er sjálvur stríðsvøllurin. Soleiðis lýsir John Bunyan eisini henda bardagan. Í bókini “Hin heilagi bardagin” skrivar hann nevniliga í myndatalu um ein vakran og dámligan stað, sum eitur Mannasál. Tann, sum í upphavi grundaði og bygdi henda staðin var ein, sum æt Alvaldi. “Hann reisti staðin sær sjálvum til gleði,” sigur Bunyan. Og mitt í staðnum var ein borg, sum Alvaldi kongur hevði ætlað sær sjálvum einsamøllum og ongum øðrum enn sær. Men har var eisini ein fíggindi, ið æt Gamli Ormur, sum gjørdi atsókn á henda víðagitna stað, Mannasál, og ætlaði at taka hann og hava hann til bústað sjálvur. Soleiðis lýsir John Bunyan í stuttum henda bardagan millum Gud og Djevulin, nevniliga sum ein bardaga um mannasálina.

Illandaseting

Í dag hava vit hoyrt um ein drong, sum var settur við einum illum anda. Hesir illu andarnir hava eisini ein høvdinga, nevniliga Djevulin (Mark 3,22). Talan er um illandaseting, tá ið ein ella fleiri illir andar hertaka eina menniskju og leggja hana undir seg, soleiðis at menniskjan missir valdið yvir sær sjálvari. Formálið við einari slíkari illandaseting er í stuttum at oyðileggja menniskjuna, tí at Djevulin er jú sum sagt manndrápari frá upphavi.

Í dagsins teksti fáa vit ikki at vita, hvussu hesin drongurin varð settur av hesum illa andanum, men í Bíbliuni fáa vit kortini nakrar ábendingar um, hvat ið kann føra til illandaseting. Teir illu andarnir kunnu t.d. fáa vald yvir menniskjum, tá ið tey sjálvi royna at fáa samband við teir illu andarnar (1 Kor 10,20).

Um menniskju seta seg í samband við andaheimin í einari ikki-bíbilskari gudsdyrkan, tá er vandin eisini til staðar fyri at blíva settur av teimum kreftunum, ið ein hevur sett seg í samband við (Oskar Skarsaune). 

Ein kristin kann kortini ikki blíva settur av einum illum anda, tí at Kristus valdar í okkum, og hann hevur sigrað yvir Djevulinum og øllum óndum maktum. Viðvíkjandi hesum sigur Oskar Skarsaune eisini: Har ið Jesus valdar, er hansara megi virkin, og tí mugu hinir illu andarnir flýggja fyri Jesusi. Dópurin innlimar okkum í hansara ríki. Hann er eitt innsigli, ein vernd ímóti illandaseting. Hetta er eisini tað, sum Luther undirstrikar fyri okkum í Lítlu katekismus, tá ið hann sigur, at dópurin “virkar fyrigeving syndanna, loysir frá deyðanum og djevulinum og gevur øllum teimum, ið hesum trúgva, hina ævigu sælu…”

Alt er møguligt hjá Gudi

Tá ið Jesus, Pætur, Jákup og Jóhannes koma til hinar lærusveinarnar, eru teir staddir mitt í einum orðaskifti við nakrar skriftlærdar. Lærusveinarnir høvdu roynt at rikið ein illan anda út úr einum drongi, men uttan eydnu. Hinir skriftlærdu brúka tí henda møguleikan til at sáða iva um teirra trúvirði og harvið eisini Jesu egna trúvirði. Tá ið lærusveinarnir ikki megna at reka hin illa andan út úr dronginum, fær hetta pápan hjá honum til at ivast. Í sínum iva sigur hann tí við Jesus: “um tú ert nakað mentur, tá miskunna okkum og hjálp okkum” (Mark 9,22). Ístaðin fyri at møta avbjóðingini hjá pápanum beinanvegin, vil Jesus heldur vísa honum, hvussu trúgvin talar. Hon sigur ikki: “um tú ert nakað mentur”, nei, harafturímóti sigur trúgvin: “alt er møguligt!” (23). Alt er møguligt fyri honum, sum trýr, tí at hann sær, at Jesus hevur alt vald í himli og á jørð. Pápin tók ábreiðsluna hjá Jesusi til sín og játtaði síðani bæði sítt álit og sín iva: “Eg trúgvi; hjálp tú vantrúgv míni!” (Mark 9,24).

So leingi vit liva, kemur ivi eisini at merkja okkum á ein ella annan hátt. Men tá ið ivin ger seg galdandi í okkara lívi, tá eiga vit at játta okkara iva yvirfyri Gudi, líkasum pápin hjá dronginum gjørdi. Hetta er eisini við til at styrkja okkum í trúnni og álitinum á, at alt er møguligt hjá Gudi – eisini hetta, at knúsa Djevulin og hinar illu andarnar og bjarga menniskjum út úr valdi myrkursins, líkamikið hvussu svart tað so sær út.

Bønin

Jesus sýnir eisini sína megi, tá ið hann hótti at hinum illa andanum. Tað hevði ikki eydnast lærusveinunum at reka henda illa andan út úr dronginum, men tá Jesus hótti at hinum illa andanum, mátti heljarvaldið kortini víkja. Og hóast tað ikki hevði eydnast lærusveinunum at reka henda illa andan út, so undirstrikar Jesus kortini fyri teimum, at tað er møguligt við bøn. Okkara lítla trúgv verður nevniliga styrkt gjøgnum bønina. Og sum vit hava hoyrt í epistulinum: ”Megnað bøn av rættvísum manni er mikið ment” (Ják 5,16).

Nakað, sum vísir okkum, at talan er um illandaseting og ikki sjúku, er júst hetta, at Jesus ikki grøðir dreingin, men talar beinleiðis til hin illa andan og gevur honum boð um at fara út úr dreinginum. Og við hansara máttmikla orði verður drongurin settur í frælsi. Ella sum vit plaga at syngja: ”Hann enn er máttugur eins og forðum, / alt lúta má for hans guddómsorðum.”

Eftir at Jesus hevur boðið hinum illa andanum um at fara út úr dreinginum, liggur drongurin pinnastillur. Og tey, sum vóru til staðar, hildu tí, at nú hevði hin illi andin tikið lívið av dronginum. Men so tekur Jesus í hondina hjá honum og reisir hann upp á føtur og gevur honum lívið og frælsið aftur, sum Djevulin hevði tikið frá honum.

Endi
Mótstøðumaður tykkata, djevulin, gongur um sum ein ýlandu leyva, leitandi eftir tí, sum hann kann gloypa. Standið honum ímót, treystir í trúnni…” (1 Pæt 5,8-9).

Hvussu kunnu vit sum kristin standa Djevulinum ímót? Hetta er ein spurningur, sum er sera viðkomandi fyri okkum øll, tí at vit eru jú sum sagt stadd í einum andligum bardaga. Okkara mótstøðumaður, Djevulin, gongur um sum ein ýlandi leyva, leitandi eftir tí, sum hann kann gloypa. Tað ræður um sálina, ævinleikan, frelsu ella glatan. Tí sigur Pætur: “Standið honum ímót!” Men hetta er ið hvussu so er ikki nakað, ið vit kunnu gera í egnari megi.

Sum kristin eiga vit kortini vónina og troystina um, at Gud sjálvur vil menna, styrkja og grundfesta okkum, tí at hansara er mátturin um aldur og allar ævir (1 Pæt 5,10-11). Hann hevur máttin! Og tí er tað eisini, at vit venda okkum til hin almáttuga Gud í bøn og siga við hann: “leið okkum ikki í freistingar; men frels okkum frá tí illa.”

Jesu lýsing av muninum millum Djevulin og hann er eisini sera hóskandi: ”Tjóvurin kemur ikki til annað enn at stjala og drepa og oyða; eg eri komin til tess, at teir skulu hava lív og hava yvirflóð” (Jóh 10,10). Djevulin kemur fyri at drepa og oyða. Jesus kemur harafturímóti fyri at frelsa og geva okkum lív í yvirflóð.

Men hvussu kunnu vit so standa Djevulinum ímót í okkara lívi? Gud ynskir sjálvandi ikki, at vit skulu vera verjuleys í hesum bardaganum. Tí hevur Gud eisini givið okkum síni herklæði. Í Ef 6,10-18 gevur Paulus okkum eina sera nágreiniliga lýsing av herklæðunum, sum Gud hevur givið okkum:

Annars, verðið sterkir í Harranum og í veldis mátti hansara! Latið tykkum í øll herklæði Guðs, so at tit kunnu vera førir fyri at standa ímót sniðlopum djevulsins, tí at bardagi okkara er ikki móti blóði og holdi, men móti valdunum, móti ráðunum, móti heimshøvdingunum í hesum myrkri, móti andaherliðum illskaparins í himnarúmdum. Farið tí í øll herklæði Guðs, so at tit kunnu vera førir fyri at veita mótstøðu hin vánda dagin og at standa við, tá ið alt er vunnið. So standið tá gyrdir um lendar tykkara við sannleika og klæddir í brynju rættlætisins, og skøddir um føturnar við fúsleika til at boða gleðiboðskap friðarins; og havið í øllum førum trúarskjøldurin á lofti, sum tit kunnu vera førir fyri at sløkkja allar gløðandi ørvar frá hinum illa við; og takið hjálm frelsunnar og svørð andans, sum er Guðs orð, meðan tit við allari ákallan og bøn biðja eina og hvørja tíð í andanum og eru árvaknir til tess við øllum áhaldni og bøn fyri øllum hinum heilagu…”

Tað er Gud, ið gevur okkum máttin til at standa Djevulinum ímót. Vit kunnu einki gera uttan hann. Í hesum andliga bardaga er tað tí avgerandi, at vit veruliga lata Gud vera Harra í okkara lívi. Tá ið Gud er Harri í okkara lívi, fáa vit nevniliga lut í hansara styrki – tí styrki, sum sorlar Djevulin og hitt illa.

Sterki Jesus! Tá tú sýnir  
megi ta, sum í tær er,  
allur djevlaflokkur dvínir,  
ræðslusligin undan fer.  
Kann fyrst trúgvin inngongd fá,  
heljarvaldið víkja má.  
Ver mín verja, ver mítt virki;  
mær tá ognast mót og styrki.  
Mikkjal á Ryggi. Sl. 74. 

Líknilsið um talentirnar

Líknilsið um talentirnar

 
 
00:00 /
 
1X
 

Jesus segði: “Við himmiríki er tað rætt sum við einum manni, sum ætlaði sær út av landinum at ferðast og kallaði húskallar sínar til sín og gav teimum tað, ið hann átti, upp í hendur; og einum gav hann fimm talentir, øðrum tvær og hinum triðja eina, hvørjum eftir sínum førimuni, og so fór hann av landinum. Men við tað sama fór tann, sum fingið hevði hinar fimm talentirnar, og handlaði við teimum og vann aðrar fimm talentir. Somuleiðis vann eisini tann, sum fingið hevði tvær, aðrar tvær. Men tann, sum fingið hevði hina einu, fór og gróv eitt hol í jørðina og fjaldi pengarnar hjá húsbónda sínum. Men tá ið long tíð var umliðin, kemur húsbóndin hjá hesum húskøllum aftur og ger upp roknskapin við teir. Og tann, sum fingið hevði hinar fimm talentirnar, kom fram og hevði aðrar fimm talentir við sær og segði: “Harri, tú fekst mær fimm talentir; sí, aðrar fimm talentir havi eg vunnið.” Húsbóndi hansara segði við hann: “Tað var væl gjørt, tú góði og trúgvi húskallur! Tú vart trúgvur yvir lítlum, eg vil seta teg yvir nógvum. Far inn til gleði harra tíns!” Tá kom eisini tann fram, sum fingið hevði hinar tvær talentirnar, og segði: “Harri, tú fekst mær tvær talentir; sí, aðrar tvær talentir havi eg vunnið.” Húsbóndi hansara segði við hann: “Tað var væl gjørt, tú góði og trúgvi húskallur! Tú vart trúgvur yvir lítlum, eg vil seta teg yvir nógvum. Far inn til gleði harra tíns!” Síðan kom eisini tann fram, sum fingið hevði hina einu talentina, og segði: “Harri, eg kendi teg, at tú ert ein harður maður, ið heystar inn, har sum tú ikki sáaði, og savnar saman, har sum tú ikki stroyddi; og eg óttaðist og fór tí burtur og fjaldi talent tína í jørðini. Sí, her hevur tú títt!” Men húsbóndi hansara svaraði og segði við hann: “Tú illi og lati húskallur! Tú visti, at eg heysti inn, har sum eg ikki sáaði, og savni saman, har sum eg ikki stroyddi! Tú átti tí at hava sett peningar mínar inn hjá peningavekslarunum; so hevði eg, tá ið eg kom heim, kunnað fingið mítt aftur við rentu. Takið tí talentina frá honum og latið tann, sum hevur hinar tíggju talentirnar, fáa hana. Tí at einum og hvørjum, sum hevur, skal verða givið, og hann skal hava í yvirflóð; men tann, sum einki hevur, frá honum skal verða tikið eisini tað, sum hann hevur. Og kastið hin ódugna húskallin út í myrkrið fyri uttan; har skal verða grátur og tannagrísl!” (Matt 25,14-30).

Tá ið Jesus kemur aftur

Í Jesu samtíð hevði ein talent tað sama virðið sum 6000 drakmur. Hetta var uml. tað, ið ein arbeiðsmaður tjenti í 20 ár. Ein talent er altso ein sera stór peningaupphædd. Men tá ið vit í dag brúka orðið talent sipa vit sum oftast ikki til pengar, men til hetta, at ein hevur serligar gávur til eitt ella annað. Nú á døgum er tað t.d. blivið nokkso vanligt at síggja ymisk talent show í sjónvarpinum. Hetta eru kappingar, har ið roynt verður at finna tann besta sangaran, dansaran ella okkurt heilt annað. Nógv melda seg til at framføra, hóast tey vita, at tey eisini skulu verða dømd av dómarunum. Allan vegin ígjøgnum sendingina verða smáðir dómadagar hildnir, har ið luttakararnir antin sleppa víðari ella verða soldaði frá. Hetta er nakað, sum fólk dáma væl at hyggja eftir og undurhalda seg við, hóast dómur er ein fastur táttur allan vegin ígjøgnum sendingina.

Dómur er eisini ein fastur táttur í kapitulinum, sum vit hava lisið frá, nevniliga Matteusevangeliið kapitul 25. Her sigur Jesus trý kend líknilsir: Hinar 10 moyggjarnar, talentirnar og dóm heimsins, har ið vit hoyra um skilnaðin millum seyðirnar og geitirnar. Samanumtikið bera hesi trý líknilsini okkum ein greiðan boðskap frá Jesusi: Hann minnir lærusveinarnar og okkum á sína afturkomu, og  at hann skal døma øll menniskju, og at vit tí eiga at fyrireika okkum til at møta honum á evsta degi. Og á hesum stóra dómadegi verður tað eisini soleiðis, at summi sleppa víðari til himmals, meðan onnur verða soldaði frá og glatast. Og í grundini er tað hetta, sum øll trý líknilsini í Matt 25 sipa til, nevniliga hvussu tað verður, tá ið Jesus kemur aftur sum dómari heimsins.

Trúføst og íðin

Líknilsið um talentirnar kann deilast upp í tveir partar:

Fyri tað fyrsta eiga vit sum kristin at gera nakað, áðrenn Jesus kemur aftur. Vit eiga nevniliga at vera trúføst og íðin í okkara gerningi fyri Harranum. Fyri tað næsta eiga vit sum kristin at vita nakað, áðrenn Jesus kemur aftur, nevniliga hetta, at okkara gerningur fær antin stóra løn ella harðan dóm. 

Jesus hevur nakað sera týdningarmikið at læra okkum í hesum líknilsinum: Vit mugu vera trúføst og íðin viðvíkjandi tí, sum hann hevur givið okkum at tæna honum við! Líkasum maðurin í líknilsinum fór út at ferðast, soleiðis kunnu vit eisini siga, at Jesus er farin á eina ferð. Hetta minnast vit Kristi himmalsferðardag. Og hetta játta vit eisini, hvørja ferð vit siga trúarjáttanina: Jesus er “…farin til himmals, sitandi við høgru hond Guds Faðirs, hins alvalda, haðani hann kemur at døma livandi og deyð.” Jesus er altso farin til himmals, men tað kemur eisini ein dagur, har ið hann fer at døma bæði livandi og deyð. Og tann dagin ræður tað altso um at vera til reiðar. “Vakið tí, tí at tit vita hvørki dagin ella tíman!” sigur Jesus í hinum fyrra líknilsinum um tær 10 moyggjarnar.

Trúgvin er ongatíð aleina

Jesus talaði um dómadag sum nakað innlýsandi, men tað gera nútímans menniskju ikki. Harafturímóti hugsa nógv, at alt hetta við dómadegi er nakað burturoldað tvætl. Hetta kemst kanska av teirri orsøk, at okkara syndiga natúra ikki dámar at verða mint á hin komandi dómin. Men líkasum ein góður lækni má siga sjúklinginum frá, hvørja sjúku hann hevur, og hvønn heilivág hann skal taka, fyri at blíva frískur, soleiðis ber Jesus okkum eisini boðini um okkara synd, tann komandi dómin, og hvussu vit verða frelst.

Í okkara samanhangi hava vit altíð lagt stóran dent á hetta, at vit verða frelst við trúgv aleina, uttan gerningar. Tað er ikki so, at vit skulu gera okkum uppiborin til frelsuna við okkara góðu gerningum. Men tað tykist sum um dagsins tekstur kortini sigur beint tað mótsætta, nevniliga at vit verða dømd eftir okkara gerningum. Hvussu hongur hetta so saman? Jú, eg haldi at hesi bæði eru tvær síður av somu søk. Tað er satt, at vit verða frelst við trúgv aleina, men trúgvin er kortini ongatíð aleina. Hetta er eisini tað, sum verður undirstrikað fyri okkum í Jákupsbrævinum: “Tí at eins og likamið er deytt uttan anda, soleiðis er eisini trúgvin deyð uttan gerningar” (Ják 2,26). Við øðrum orðum ber ein livandi trúgv gerningar við sær. Men um eingir gerningar fylgja trúnni, so er trúgvin deyð. Og ein deyð trúgv frelsir ongan! Tað ger einans hin livandi trúgvin á Jesus! Tað er altso eitt óloysiligt samband millum okkara trúgv og okkara gerningar!

Samfelag við Jesus

Øll, ið trúgva á Jesus, eru fødd av nýggjum. Paulus lýsir eisini hetta, tá ið hann sigur: “…tað eri ikki longur eg, sum livi, men Kristus livir í mær” (Gal 2,20). Og um Kristus livir í okkum, so kemur hetta at vísa seg á ein ella annan hátt í okkara lívi, t.d. at vit fyrigeva og tæna øðrum, líkasum Gud eisini hevur fyrigivið og tænt okkum. Ja, tað er satt, at vit ikki verða frelst vegna okkara gerningar, men um vit als ikki hava Kristi gerningar í okkara lívi, so hava vit heldur ikki Kristus í okkara lívi. Hetta er tað sama, sum Jesus eisini leggur dent á í líknilsinum um víntræið og greinarnar: “Eg eri hitt sanna víntræið, og faðir mín er víngarðsmaðurin. Eina og hvørja grein á mær, sum ikki ber ávøkst, hana tekur hann burtur, og eina og hvørja, sum ber ávøkst, reinsar hann, til tess at hon skal bera meiri ávøkst” (Jóh 15,1-2). Andligt lív og ávøkstur verður altso einans til veruleika, tá ið ein hevur samfelag við Jesus.

Eitt stórt ríkidømi

Líkasum maðurin í líknilsinum gav húskøllunum tað, ið hann átti, upp í hendur, soleiðis hevur Gud eisini givið sínum børnum eitt stórt ríkidømi upp í hendur. Hann hevur givið okkum trúgv, náði, syndanna fyrigeving og ævigt lív! Við einum orði hevur hann givið okkum sjálvan gleðiboðskapin upp í hendur. Og ein veruligur gleðiboðskapur er sjálvandi ikki nakað, ið ein goymir burtur. Tað kann vera, at vit verða freistaði til at tiga gleðiboðskapin burtur vegna mannaótta, dovinskap, ella tí at vit ikki ynskja, at nakað skal broytast í okkara lívi. Men ein veruligur gleðiboðskapur sigrar sjálvandi yvir øllum hesum og er harafturímóti nakaða, ið ein á ein ella annan hátt bera víðari til síni nærmastu. Omaná hetta hevur Gud eisini givið okkum ymiskar náðigávur. Ein náðigáva er tann andligi førleikin, sum Gud gevur teimum kristnu í teirra tænastu fyri Gudi og menniskjum. Og í Guds ríkis tænastu er einki arbeiðsloysi! Øll hava vit fingið ymiskar talentir frá Gudi.

Í líknilsinum um talentirnar boðar Jesus okkum ein sera álvarsaman boðskap, nevniliga hetta, at vit í trúfesti eiga at brúka tær gávurnar, sum vit hava fingið frá Gudi. Um vit á hinari hondini goyma hesar gávurnar burtur, tá verður tað við okkum, líkasum hjá hinum ódugna húskallinum. Men hetta er ikki nakað, ið Jesus ynskir fyri nakran av okkum, og tí kemur hann jú eisini við hesum líknilsinum um talentirnar.

Ljós heimsins

Sum kristin hava vit fingið eitt nýtt lív, sum skal bera ávøkst. Harumframt hava vit eisini fingið gávur at røkja gleðiboðskapin við í hesum heimi. Ikki øll skulu gera tað sama, men ein og hvør eigur kortini at vera trúfastur í tí gerningi, sum hann ella hon hava fingið litið upp í hendur frá Gudi. Gleðiboðskapurin – hetta stóra ríkidømið – er sjálvandi ikki nakað, sum vit grava niður og goyma burtur fyri øðrum menniskjum. Nei, harafturímóti er hetta nakað, sum vit við gleði deila við onnur menniskju. Hetta er jú ein veruligur gleðiboðskapur! Jesus undirstrikar eisini hetta í fjallaprædikuni, har ið hann m.a. sigur: “Tit eru ljós heimsins. Ikki kann tann staður verða fjaldur, ið er uppi á fjøllum. Ikki heldur kveikja tey ljós og seta tað inn undir skeppumálið, men í ljósastakan; tá lýsir tað fyri øllum, ið inni eru í húsinum” (Matt 5,14-15). Soleiðis er tað eisini við okkum, sum hoyra Jesusi til. Vit hava fingið gleðiboðskapin, eitt bjart ljós í heimsins myrkri, eitt stórt ríkidømi frá Gudi. Og Gud vil ikki, at vit seta hetta ljósið undir skeppumálið. Nei, hann vil, at vit skulu bera hansara ljós víðari til okkara medmenniskju.

Vit hava fingið eina skuld

Tað endaði als ikki hjá gott hjá húskallinum, ið fjaldi sína talent í jørðini. Í líknilsinum kallar húsbóndin henda húskallin fyri ein illan, latan og ódugnan húskall, og endin er, at hann verður kastaður út í myrkrið fyri uttan, har ið tað skal verða grátur og tannagrísl. Tað er einki at taka feil av, at Jesus vil ávarða okkum øll ímóti at gera tann sama feilin, sum hesin húskallurin gjørdi. Harafturímóti eggjar hann okkum til at líkjast hinum báðum húskøllunum, sum ikki fjaldu teirra talentir, men sum handlaðu við teimum og vunnu sær fleiri talentir. Her er talan um greinar, ið bera ávøkst. Her er talan um ljós, ið verða sett í ljósastakan, soleiðis at tað lýsir fyri øllum í húsinum. Og hetta er eisini tað, sum Gud ynskir fyri okkum, sum hoyra honum til. Hann hevur givið okkum gleðiboðskapin upp í hendur, og harvið hava vit eisini fingið eina skuld yvir fyri okkara næsta. Hetta er eisini tað, ið Paulus leggur dent á, tá ið hann sigur: “Bæði Grikkum og barbárum, bæði hjá vísum og fákunnum standi eg í skuld. Soleiðis eri eg eisini fyri mín part fúsur til at boða gleðiboðskapin…” (Róm 1,14-15). Líkasum hjá Paulusi fáa vit eisini eina skuld, tá ið vit fáa Guds náði. Vit, sum hava hoyrt gleðiboðskapin, og sum hava fingið Guds ríku náði, skylda nú at bera okkara næsta tann sama gleðiboðskapin og tí somu náðina, sum vit sjálvi hava fingið. Hvussu hetta so vísir seg í okkara lívi, er ymiskt frá persón til persón. Húsbóndin gav jú húskøllunum talentir eftir førimuni. Ein fekk fimm. Ein fekk tvær. Og ein fekk eina talent. Hetta er eisini tað, sum Paulus leggur dent á í Efesusbrævinum: “Men einum og hvørjum av okkum varð náðin givin eftir tí máli, sum Kristus hevur mált honum gávu sína við” (Ef 4,7). Ella sum vit hava sungið:

Ójavnt Harrin gávur býtir, 
ein fær færri, annar fleir; 
hvør sum væl tær gávur nýtir, 
honum vil Guð geva meir; 
víst vit fingu øll so frægt, 
at um vit tað nýta rætt, 
heim til Guðs vit skulu náa, 
ævigt lív og sælu fáa.

Við nøkrum fáum orðum fær Mikkjal á Ryggi her undirstrikað tað, ið líknilsið um talentirnar snýr seg um. Vit mugu minnast, at ein talent var ein sera stór peningaupphædd. Tann, sum fekk eina talent, fekk altso sera nógv litið upp í hendur. Og soleiðis er tað eisini við okkum, sum hava fingið hvør sítt mál av náði. Men líkamikið hvussu nógv Kristus hevur mált okkum, so er eitt kortini galdandi fyri okkum øll, og tað er hetta, at vit øll hava fingið ómetaliga nógv litið upp í hendur. Vit hava fingið gleðiboðskapin!

Við Kristusvendum eygum

Í líknilsinum um talentirnar síggja vit eina líkheit millum okkara likamliga virksemi og okkara andliga virksemi. Um vit t.d. eru røsk til at venja okkara likam, so er úrslitið, at vit orka meir og meir. Um eg t.d. byrji at renna og haldi á við at renna, so verði eg betur og betur fyri. Men um vit harafturímóti als ikki venja okkara vøddar, so verða vit veikari og veikari. Tað sama er eisini galdandi viðvíkjandi okkara andligu heilsu. Um vit eru trúføst viðvíkjandi tí, ið Gud hevur givið okkum at tæna honum við, so fáa vit enn meir litið upp í hendur. Men um vit harafturímóti ikki eru trúføst, so endar tað við tí, at vit eisini missa tað, ið vit fingu. Ella sum Jesus sigur í líknilsinum: “Takið tí talentina frá honum og latið tann, sum hevur hinar tíggju talentirnar, fáa hana.” Jesu líknilsi er sostatt ein sterk áminning til okkum um at vera trúføst og íðin í okkara tænastu fyri Gudi og menniskjum. Men hetta er ikki ein tænasta, sum vit kunnu kalla fram í okkum sjálvum. Nei, henda tænastan verður einans til veruleika í okkara lívi, tá ið vit hava ein livandi felagsskap við okkara Harra, á sama hátt sum greinin eisini bara kann bera ávøkst, tá ið hon hevur samband við sjálvt víntræið. Tað er altso í felagsskapinum við Jesus, at henda tænastan verður til veruleika í okkara lívi. Sum kristin hava vit øll fingið eitt skeið at renna, og tað er bara ein máti at fullrenna tað uppá, nevniliga við at gera, sum vit lesa í Hebrearabrævinum: Við treysti renna vit tað skeið, sum okkum er fyri sett, “við tað at vit líta til upphavsmann og fullkomnara trúarinnar, Jesus” (Hebr 12,1-2). Við Kristusvendum eygum fáa vit altso mátt og frímóð til at standa í tí tænastuni, sum hann kallar okkum til. Við Kristusvendum eygum fullrenna vit skeiðið, og harvið sleppa vit eisini at hoyra tey vælsignaðu orðini av Jesu munni: “Tað var vælgjørt, tú góði og trúgvi húskallur! Tú vart trúgvur yvir lítlum, eg vil seta teg yvir nógvum. Far inn til gleði harra tíns!” Hetta er tað, ið Jesus ynskir fyri teg og meg. Og hetta er eisini orsøkin til, at hann kemur við hesum líknilsinum um talentirnar. Hann vil bjarga okkum undan glatanini – myrkrinum uttanfyri, har ið tað verðr grátur og tannagrísl. Og hann vil bjarga okkum, soleiðis at vit á dómadegi sleppa at hoyra tey vælsignaðu orðini: “Far inn til gleði harra tíns!”

Ganga kanst tú fram í trygdum, 
gevur tú teg í Guðs hond, 
víða hvar í heimsins bygdum 
hjálp hans altíð er í nánd. 
Vík tú ikki av hans veg, 
sjálvur vil hann styðja teg, 
loysa av tær tínar syndir, 
leiða teg til himlagrindir.

Fest títt eyga á Jesus!

Fest títt eyga á Jesus!

 
 
00:00 /
 
1X
 

Og við tað sama noyddi hann lærusveinarnar at fara í bátin og fara undan honum yvir um hinumegin, meðan hann læt mannamúgvurnar fara avstað. Og tá ið hann hevði latið mannamúgvurnar fara, fór hann fyri seg sjálvan niðan á fjallið at halda bøn; og tá ið seint var vorðið, var hann har einsamallur í einingi. Men báturin var longu mitt úti á vatninum, og var illa staddur av aldunum, tí at teir høvdu andróður. Og í fjórðu náttarvøku kom hann til teirra gangandi eftir vatninum. Men tá ið lærusveinarnir sóu hann koma gangandi eftir vatninum, kom ræðsla á teir, og teir søgdu: «Hatta er eitt spøkilsi.» Og teir rópaðu av ræðslu. Men í somu stund talaði Jesus til teirra og segði: «Havið gott treyst! Tað eri eg! Óttist ikki!» Men Pætur svaraði honum og segði: «Harri, er tað tú, so bið meg koma til tín eftir vatninum.» Men hann segði: «Kom!» Og Pætur steig út úr bátinum og gekk eftir vatninum fyri at koma yvir at Jesusi. Men tá ið hann sá illveðrið, óttaðist hann; og tá ið hann tók at søkka, rópaði hann og segði: «Harri, bjarga mær!» Í tí sama rætti Jesus hondina út og tók í hann og sigur við hann: «Fátrúni maður, hví ivaðist tú?» Og tá ið teir vóru komnir inn í bátin, makaði vindurin. Men teir, ið vóru á bátinum, fullu niður á knæ fyri honum og søgdu: «Sanniliga ert tú sonur Guðs!» (Matt 14,22-33).

Við báti á Genesaretvatninum

Eg havi eitt serligt forhold til henda tekstin, sum vit júst hava hoyrt. Fyri 20 árum síðani var eg nevniliga ein túr í Ísraels saman við einum góðum vinmanni. Vit feraðust víða um í Ísrael og sigldu m.a. við báti á Genesaretvatninum. Úti á vatninum las eg eisini í Bíbliuni um hesa hendingina. Tað er nakað heilt serligt at lesa og hoyra um tær Bíbilsku hendingarnar, tá ið ein er staddur júst har, ið hesar hendingarnar fóru fram. Staddur í bátinum kundi eg eisini peika út á vatnið og siga: “Ja, her onkustaðni var tað so, at Jesus gekk.” Og hetta, at ein ávísur staður ella eitt ávíst vatn verður knýtt at teimum Bíbilsku frásøgnunum, tað er eisini við til at undirstrika fyri okkum, at frásøgnirnar eru farnar fram í hesum heiminum. Hetta er ikki eitt ævintýr, nei, talan er um eitt veruligt undur: Jesus gekk eftir vatninum, og tað gjørdi Pætur eisini í eina løtu. Tá eg í dag lesi henda tekstin, so verði eg í huganum eisini tikin aftur til ta ferðina eg sjálvur sat í einum báti úti á Genesaretvatninum. Og eg hugsi, at vit í dag kunnu gera júst hetta: í huganum at seta okkum í bátin saman við Pæturi, fara út á vatnið og royna at seta okkum inn í tað, ið har verður boðað bæði Pæturi og okkum.

Sonur Guds

Tað, sum vit fyrst og fremst síggja í dagsins teksti, tað er hetta, at Jesus noyddi lærusveinarnar at fara í bátin og fara undan honum yvir um vatnið. Tað, at hann mátti noyða teir, inniber sjálvandi eisini, at teir ikki vildu fara frá honum. Hví noyddi hann teir so at fara avstað? Jú, eftir øllum at døma komst hetta av tí, sum var hent beint áðrenn, nevniliga eitt stórt matundur: Jesus hevði mettað 5000 menn, umframt konur og børn við fimm breyðum og tveimum fiskum. Og tá ið fólkið sá hetta, ætlaðu tey at “…taka hann við valdi, til tess at gera hann til kong” (Jóh 6,15). Jesus visti, at fólkið hevði eina Messiasvón. Tey vónaðu, at hin komandi Messias skuldi vera ein politiskur leiðari, ið vildi bjarga jødiska fólkinum undan tí Rómverska hersetingarvaldinum. Tí vildu tey eisini gera hann til kong. Og tað er eisini hugsandi, at lærusveinarnir hava verið hugtiknir av júst hesi tankagongdini, og at Jesus tí mátti noyða teir at fara avstað við bátinum, soleiðis at hann kundi vísa teimum, hvør ið hann veruliga var, og soleiðis at teir kundu tilbiðja og játta hann sum tann, ið hann veruliga er. Við at ganga á vatninum vísti Jesus nevniliga Pæturi og lærusveinunum, at hann hevði guddómligan mátt. Einki er ómøguligt fyri Gud. Hann valdar yvir natúruni, sum hann sjálvur hevur skapað. Henda sama guddómliga máttin sýndi Jesus lærusveinunum, tá ið hann gekk eftir vatninum. Og tí játtaði Pætur eisini at enda: “Sanniliga ert tú sonur Guðs!” Hetta er eisini tað, sum vit játta, tá ið vit siga trúarjáttanina saman: Vit trúgva á Jesus Krist, Guds einborna Son, váran Harra. Og um vit veruliga trúgva hesum, sum vit játta, so vita vit eisini, at hann kann hjálpa okkum, líkasum hann eisini hjálpti lærusveinunum og hinum søkkandi Pæturi úti á Genesaretsvatninum.

Kom!

Jesus er akkurát tann sami í dag, sum hann var tá á døgum. Hann hevur akkurát tann sama máttin í dag, sum hann hevði tá. Og tí kunnu tú og eg eisini líta fult og fast á, at hann er við okkum í okkara lívi – eisini tá ið tað gerðst trupult og tær stóru aldurnar á lívsins havi bróta niður yvir okkum. Eisini tá kunnu vit líta á, at hann kemur gangandi til okkum og sigur: Havið gott treyst! Óttist ikki! Eg eri við tykkum! Og júst hetta, at Jesus er við okkum, hevur avgerandi týdning í okkara lívi. Tað hevur alt at siga, um ein hevur hann í lívinum ella ikki. So, um tú enn ikki hevur hann í lívinum; um tú enn ikki hevur sæð, hvør ið Jesus veruliga er, ger so líkasum Pætur, tá ið tú t.d. kemur heim. Og tá meini eg sjálvandi ikki við, at tú skalt fara oman í fjørðina fyri at vita, um tað riggar at ganga á sjónum. Nei, harafturímóti meini eg við hetta, at tú, tá ið tú kemur heim, skalt gera bønina hjá Pæturi til tína egnu bøn og siga: Harri, er tað tú, so bið meg koma til tín! Og til hesa hjartans bøn finst bara eitt svar frá Jesusi, og tað er tað sama svarið, sum hann eisini gav Pæturi. Hann sigur: “Kom!” Og tá ið hann sigur sítt “kom!” við teg og meg, tá eru hetta eini boð, sum vit kunnu líta fult og fast á, líkasum Pætur eisini leit fult og fast á hetta eina orðið frá Jesusi, tá ið hann steig út úr bátinum – kosta hvat tað kosta vil!

Vit kunnu líta á Jesu innbjóðing, tá ið hann sigur við okkum: “kom!” Og við hansara innbjóðing kunnu vit eisini stíga út á hansara lyftir til júst okkum. “Komið higar til mín øll tit, sum arbeiða og ganga undir tungum byrðum, og eg vil veita tykkum hvílu”, sigur Jesus (Matt 11,28). Hetta er ein hvíla og ein troyst, sum vit kunnu eiga mitt á lívsins ofta stormharða havi. Hetta er eisini tann sama æviga hvílan, sum vit fara at syngja um um eina løtu:

Lat akker falla! Eg náddi havn,  
farvæl, tú ótrygga bylgja!  
Eg leggi meg í hans kærleiksfavn,  
sum trúgvur mær vildi fylgja.  
Hoyr, kendar røddir meg blíðar kalla,  
nú stilt mítt akker man niður falla  
í tryggu, sælu hvíldarhavn!

Hesa hvíluna bæði í lívi og deyða fært tú sum ogn, tá ið tú ert lýðin móti Jesu kallandi rødd, ið sigur við teg: “Kom!” “Fylg mær!”

Einsamallur í bøn

Nakað, sum vit eisini síggja í evangeliinum til henda dagin, er at Jesus hevði tørv á at vera fyri seg sjálvan. Jesus hevði metta 5000, og nú vildu fólk eisini gera hann til kong, men í øllum rokanum hevði hann brúk fyri at trekkja seg til síðis og vera fyri seg sjálvan í bøn til Gud. Um sjálvur sonur Guds hevði tørv á hesum, hvussu nógv meir hava tú og eg so ikki tørv á júst hesum? Okkara ferð yvir lívsins hav kann jú vera baldrut. Tað hendur alla tíðina okkurt, og um vit ikki seta tíð av til tær friðarligu bønarløturnar saman við Gudi, ja, so er eingin friður og eingin bøn, og tað hevur álvarsamar fylgjur fyri okkum sum kristin. Bønin er jú andadráttur teirra kristnu! Um vit ikki biðja, so kvalast vit spakuliga! Í dagsins teksti vísir Jesus okkum bønarvegin: “Og tá ið hann hevði latið mannamúgvurnar fara, fór hann fyri seg sjálvan niðan á fjallið at halda bøn…”

Tað er ríkiligt av fjøllum her í Føroyum, so vit kunnu ikki umskilda okkum við, at vit ikki hava nakað fjalla at fara upp á. Men í grundini er tað ikki sjálvt fjallið, sum er tað avgerandi her. Nei, tað sum er avgerandi, er hetta, at finna og brúka sítt egna loynikamar. Henda dagin var fjallið loynikamarið hjá Jesusi –  eitt stað, har hann kundi vera einsamallur í einingi saman við Faðirinum í bøn. Hetta var eisini tað, sum Jesus sjálvur hevði lært lærusveinarnar at gera. Og hetta er eisini tað, sum hann lærir teg og meg at gera: “Men tú, tá ið tú heldur bøn, tá far innar í kamar títt og lat aftur hurð tína og bið til faðir tín, sum er í loyndum, og faðir tín, sum sær í loyndum, skal gjalda tær”, sigur Jesus (Matt 6,6). Um Jesus hevði brúk fyri at trekkja seg til síðis fyri at vera einsamallur og stillur saman við Gudi í bøn, so hava tú og eg sanniliga eisini brúk fyri tí! Og tað eru eisini stór lyftir knýtt at júst hesum. Paulus sigur t.d.: “Verið ikki stúrnir fyri nøkrum, men latið í øllum lutum tráan tykkara koma fram fyri Guð í ákallan og bøn við tøkk, og Guðs friður, sum ber av øllum viti, skal varðveita hjørtu tykkara og hugsanir tykkara í Kristi Jesusi” (Fil 4,6-7). Hetta er fruktin, sum vit fáa í loynikamarinum! Hetta er andadráttur teirra kristnu! Hetta er tað, sum tú og eg hava brúk fyri fyri at liva. Latið okkum tí gera, sum Paulus sigur: “Verið …. áhaldandi í bønini” (Róm 12,12).

Fest títt eyga á Jesus!

Í einum kendum sangi syngja vit:

Fest títt eyga á Jesus, 
so mildur hann bjóðar tær frið. 
Og tá myrkrið fjalir tín veg á mál, 
Jesus sjálvur tær gongur við lið.

Hetta er eisini nakað, sum vit kunnu læra í dagsins teksti, nevniliga tað, at Jesus gongur við okkara lið, hann er altíð nær, hann kann altíð hjálpa okkum – eisini tá ið stormurin leikar harðast og øll vón tykist at vera úti. Og í dagsins teksti læra vit eisini, hvønn avgerandi týdning tað hevur fyri teg og meg altíð at hava kristusvend eygu.

Vit hava lisið, at báturin var illa staddur av aldunum á Genesaretvatninum. Og tankin um eina váta grøv hevur neyvan verið fjarður frá nøkrum av teimum. Men mitt í teirra neyð, meðan aldurnar kastaðu bátin aftur og fram, kom Jesus gangandi til teirra eftir vatninum. Teir vóru ræðsluslignir, tí at teir hildu, at hetta var eitt spøkilsi. Men mitt í teirra neyð og ræðslu talaði Jesus til teirra og segði: “Havið gott treyst! Tað eri eg! Óttist ikki!” Jesu nærvera broytti alt fyri hinar neyðstaddu lærusveinarnar. Tá ið teir festu teirra eygu á Jesus og hoyrdu hansara kallandi rødd, vórðu teir fyltir við vón og dirvi mitt í illveðrinum. Hetta er eisini tann sama vónin og tað sama dirvi, sum Jesus eisini bjóðar tær og mær í dag. Hóast tað kennist sum um tú mást stríðast púra einsamallur, so ert tú kortini ongatíð einsamallur sum ein sannur kristin. Jesus gongur við tína lið! Ella sum vit plaga at syngja:

Men sigla eina eg ofta má 
á nátt í storminum kalda, 
tá ei er stjørna, ei land at sjá, 
eg onga leið veit at halda. 
Tá grøv eg síggi í bárum køldum, 
tá kemur Jesus á havsins øldum, 
í síðstu, myrku náttarvakt.

Tað er einans Jesu nærvera í okkara lívi, sum kann bjarga okkum í lívsins illveðrið! Tá kemur Jesus eisini á havsins øldum til okkum! Einans Jesu nærvera rekur óttan burtur og gevur okkum í staðin vón og dirvi bæði í lívi og deyða! Ella sum vit hava hoyrt í lestrinum til í dag: “[T]eir, ið vóna á Harran, fáa kraft av nýggjum og hevja seg sum á arnarveingjum; teir renna og ikki møðast og ganga og ikki maktast” (Jes 40,31). Hetta var eisini júst tað, sum Pætur upplivdi úti á Genesaretvatninum. Líkasum hinir lærusveinarnir var Pætur eisini bangin fyri, at teir fóru at doyggja í hesum illveðrinum. Men tá ið hann festi sítt eyga á Jesus, fyltist hann við vón mitt í neyðini. Tað var bara Jesus, sum kundi bjarga honum! Og tí rópar hann eisini á Jesus og sigur: “Harri, er tað tú, so bið meg koma til tín eftir vatninum.” Og Jesus segði: “Kom!” Og síðani hendi eitt stórt undur: Pætur út á vatnið gekk, tá hann sá á Jesus! Og líkasum tá, henda undur eisini í dag, hvørja ferð menniskju festa teirra eygu á Jesus. Tað er jú við at festa okkara eygu á Jesus, at vit verða frelst:

Fest títt eyga á Jesus, 
hans eyga er vent móti tær. 
Ver nú glaður, synd tín øll strikað er, 
hana Jesus á Golgata bar.

Hetta er líkasum við koparorminum í oyðimørkini. Ísraelsfólk vórðu deyðasjúk vegna eiturormarnar, sum bitu tey. Men Gud gjørdi teimum ein frelsuveg. Móses skuldi gera ein koparorm og seta hann upp á stong. Og øll tey, sum hugdu upp á koparormin hildu lívið (4 Mós 21,8-9). Soleiðis er tað eisini við Jesusi! Ella sum Jesus sigur við farisearan Nikodemus: “Og eins og Móses hevjaði upp ormin í oyðimørkini, soleiðis eigur menniskjusonurin at verða upphevjaður, til tess at ein og hvør, sum trýr, skal hava ævigt lív í honum” (Jóh 3,14-15). Vit verða frelst við at hyggja upp á Jesus. Vit verða frelst við at rætta okkara tómu og máttleysu hendur út til hansara í okkara syndaneyð og bøn um hjálp. Og tá ið tú, líkasum hin søkkandi Pætur, rópar: “Harri, bjarga mær!” tá kanst tú eisini líta fult og fast á, at Jesus eisini rættir tær sína frelsandi hond. Heit so á meg á neyðar degi, eg skal bjarga tær, og tú skalt lova mær!sigur sálmaskaldið. Og júst hetta gjørdist ein livandi veruleiki hjá Pæturi hesa náttina úti á Genesaretvatninum. Og hetta hevur eitt ótal av menniskjum eisini ásanna líka síðani, nevniliga hetta, at tað er frelsa í at festa sítt eyga á Jesus – at rætta sínar hendur út til hansara í bøn um hjálp.

Endi

Eg byrjaði við at siga, at eg havi eitt serligt forhold til dagsins tekst. Kanska kemst hetta eisini av teirri orsøk, at eg í mínum lívi ofta havi kent meg sum hin fátrúna og søkkandi Pætur. Og tað kann vera, at tú eisini hevur havt tað soleiðis ella kanska hevur tað soleiðis júst í hesi løtu. Jesus er kortini tann sami í dag, sum hann var tá. Og um tú, líkasum Pætur, rættir tína hond út til Jesus og biðjur hann bjarga tær, tá kanst tú eisini líta á, at Jesus vil rætta tær sína frelsandi hond. Og líka sum hjá Pæturi vil hetta føra til lovsong í tínum lívi, soleiðis at tú eisini kanst taka undir við Pæturi, tá ið hann játtar og sigur: “Sanniliga ert tú sonur Guðs!”

Fest títt eyga á Jesus, 
hygg inn í hans andlit so kært. 
Og øll heimsins gleði tá fánar burt  
í tí náði og dýrd, ið tú sært.

Hetta er tað, sum Pætur gjørdi. Og hetta er eisini tað, sum Pætur forsømdi at gera, tá ið hann festi síni eygu á tær stóru aldurnar á vatninum. Og hetta er eisini tað sama, sum vit so lættliga gera, tá ið vit missa Jesus úr eygsjón og festa okkara eygu á tær stóru aldurnar á lívsins stormharða havi. Men so leingi Pætur hevði eygu síni fest á Jesus, gekk hann á vatninum. Og soleiðis er tað eisini við tær og mær. Tað er við Kristusvendum eygum, at vit vinna vegin fram á mál! Hetta er eisini tað, sum rithøvindurin til Hebrearabrævið undirstrikar fyri okkum, tá ið hann eggjar okkum til at renna tað skeið, sum okkum er fyri sett, við treysti, “…við tað at vit líta til upphavsmann og fulkomnara trúarinnar, Jesus” (Hebr 12,1-2). Við okkara eygum festum á hann, vinna vit vegin fram! Við okkara eygum festum á hann, eiga vit vón og dirvi í hesum lívinum, og tað gera vit eisini, tá ið hin síðsti stormurin ger seg galdandi:

Tá síðsti stormur er riðin av, 
á ljósu strondum eg lendi, 
tá skal eg skoða, hvat Harrin gav 
til tey, sum aftur ei vendu; 
ei nakar hugi tað skilja kundi, 
ei nakað eyga tað síggja mundi, 
hvat har hann hevur teimum goymt.

Fest tí títt eyga á Jesus! Amen.