Alle indlæg af apologia

Kristusvend eygu

”Tá steig Pætur fram og segði við Jesus: ”Harri, hvussu ofta eigi eg at fyrigeva bróður mínum, tá ið hann syndar móti mær? Um sjey ferðir?” Jesus sigur við hann: ”Eg sigi tær: Ikki um sjey ferðir, men heldur um sjúti ferðir sjey ferðir. Tess vegna er himmiríki at líkna við ein kong, sum vildi halda roknskap við tænarum sínum. Og tá ið hann fór at gera upp, tá varð førdur fram til hansara ein, ið skyldaði honum tíggju túsund talentir. Men tá ið hann einki átti at rinda skuldina við, beyð kongurin at selja hann og konuna og børnini og alt tað, ið hann átti, og at skuldin skuldi verða rindað. Tá legði tænarin seg niður á knæ fyri honum og bønaði hann og segði: ”Hav tol við mær, og eg vil rinda tær alt samalt aftur!” Og harranum at hesum tænara tóktist hjartaliga synd í honum, og hann gav hann leysan og gav honum skuldina eftir. Men tá ið hesin tænarin fór út aftur, hitti hann ein av lagsmonnum sínum, sum skyldaði honum hundrað denarar; og hann legði hond á hann, tók um kvørkrarnar á honum og segði: ”Rinda mær tað, sum tú skyldar!” Tá fell hesin lagsmaður hansara honum til fóta og bønaði hann og segði: ”Hav tol við mær, og eg skal rinda tær tað!” Men hann vildi ikki, men fór og kastaði hann í fangahús, inntil hann kundi rinda tað, ið hann skyldaði. Tá ið nú lagsmenn hansara sóu, hvat ið hent var, vórðu teir ógvuliga harmir; og teir komu og søgdu harra sínum frá øllum tilganginum. Tá sendir harri hansara boð eftir honum og sigur við hann: ”Tín óndi tænari! Alla hina skuldina gav eg tær eftir, tí at tú baðst meg. Sømdi tað nú ikki eisini tær at vera miskunnsamur ímóti lagsmanni tínum, líka so væl sum eg var miskunnsamur ímóti tær? Og harri hansara varð vreiður og gav hann upp í bøðilshendur, inntil hann kundi fáa rindað aftur alt tað, ið hann skyldaði. Soleiðis skal eisini himmalski faðir mín gera ímóti tykkum, um tit ikki av hjarta fyrigeva ein og hvør bróður sínum” (Matt 18,21-35).

Inngangur

“Fyrigev okkum syndir okkara, so sum vit eisini fyrigeva teimum, ið móti okkum synda.” Hesa bøn biðja vit hvørjaferð vit biðja Faðirvár. Og evangeliið til henda dagin kann eisini síggjast sum ein gjøllari lýsing av samanhanginum millum Guds fyrigeving av okkum og okkara fyrigeving av øðrum.

Líknilsið um hin skuldabundna tænaran boðar okkum, hvussu óendaliga stóran tørv vit hava á syndanna fyrigeving, og hvussu villigur Gud er til at fyrigeva allar okkara syndir. Men samstundis vísir líknilsið okkum eisini, hvussu álvarslig støðan er, tá ið tann, ið sjálvur hevur tørv á fyrigeving, ikki vil fyrigeva øðrum. Um vit ikki vilja fyrigeva øðrum, so er okkurt galið, tí tá líkjast vit hinum skuldabundna tænaranum, sum gloymdi, hvussu nógv hann sjálvur hevði fingið eftirgivið og sum ikki vildi sýna øðrum ta miskunn, sum hann sjálvur hevði fingið. Og tað endaði við, at hann varð givin upp í bøðilshendur. Fyri at gera boðskapin púra greiðan fyri okkum, undirstrikar Jesus at enda: ”Soleiðis skal eisini himmalski faðir mín gera ímóti tykkum, um tit ikki av hjarta fyrigeva ein og hvør bróðir sínum.”

Sjálvransakan

Líknilsið um hin skuldabundna tænarar vísir okkum, hvussu stór frelsan er í Jesusi. Við sínum egna blóði hevur hann goldið skuldina, sum eingin av okkum kundi gjalda. Omaná tað vísir líknilsið okkum eisini, at tann, ið hevur fingið so nógv fyrigivið, men sum kortini ikki vil fyrigeva øðrum; tann persónurin vísir við sínum harða hjarta, at hann/hon í roynd og veru ikki kennir frelsaran og ta fyrigeving, sum hann rættir syndasekum menniskjum. Og hetta førir til glatan.

Jesus boðar eisini henda dómin, tá ið hann greiðir frá, hvat ið hendi við hinum skuldabundna tænaranum, sum ikki vildi sýna øðrum ta somu miskunn, sum hann sjálvur hevði fingið. Hann varð givin upp í bøðilshendur, inntil hann kundi fáa rindað aftur alt tað, ið hann skildaði. Evangeliið til henda dagin kallar okkum soleiðis til sjálvransakan. Um eg møti øðrum menniskjum við einum hørðum hjarta og ikki vil fyrigeva teimum fyri eitt ella annað, tá sigur hetta nokkso nógv um mína egnu støðu. Eg, sum fekk ta størstu syndaskuldina fyrigivna, átti eg ikki eisini at møtt øðrum við somu miskunn, sum Gud møtti mær við? Sjálvandi! Um eg ikki vildi tað, so var hetta eitt tekin um, at eg var á veg til glatan.

Jesus lýsir eisini samanhangin millum Guds fyrigeving av okkum og okkara fyrigeving av øðrum, tá ið hann lærdi lærusveinarnar at biðja Gud um at fyrigeva teimum, eins og teir eisini fyrigóvu øðrum. Og síðani legði hann afturat: ”…men fyrigeva tit ikki monnum, so skal faðir tykkara ikki heldur fyrigeva misgerðir tykkara” (Matt 6,12 og 15). Hesum viðvíkjandi sigur Øivind Andersen eisini:

Tann, sum sær, hvussu óendaliga stór hansara synd er, og hvussu stóra náði hann hevur tørv á, hann vil eisini fyrigeva øðrum teirra órætt, hóast tað kennist løgið at byrja við. Vil ein kristin harafturímóti ikki fyrigeva øðrum teirra órætt, so letur viðkomandi sítt egna hjarta aftur fyri Guds náði. So fær hann onga fyrigeving hjá Gudi.
Trúgv og trúarlív

Man plagar at siga, at vit verða rættvísgjørd av trúgv aleina, men ikki av eini trúgv, sum er aleina. Við øðrum orðum er trúgv og trúarlív óloysiliga nær tengt at hvørjum øðrum. Tá ið vit við trúnni og dópinum  gerast greinar á hinum sanna víntrænum, Jesusi, tá eigur sambandið við hitt sanna víntræið at føra til, at greinarnar bera ávøkst. Dagsins tekstur boðar okkum, at okkara fyrigeving av øðrum er ein ávøkstur, sum eigur at vera til í lívinum hjá teimum, sum Gud sjálvur hevur frelst og fyrigivið.

70 ferðir 7 ferðir

Vit hava hoyrt um, hvussu Pætur ápostul setti Jesusi ein spurning: ”Harri, hvussu ofta eigi eg at fyrigeva bróður mínum, tá ið hann syndar móti mær? Um sjey ferðir?” (Matt 18,21). Tað kann væl vera, at Pætur hevur grundað yvir henda spurningin, av tí at jødisku lærararnir høvdu tosað um júst hetta. Í ár 180 e.Kr. segði Rabbi Jose ben Judah t.d.:

Um ein bróðir syndar móti tær, fyrigev honum. Fyrigev honum eisini aðru ferð og triðju ferð. Men fyrigev honum ikki fjóru ferð.

Men hjá Pæturi er fyrigevingarmarkið kortini eitt sindur hægri, uml. sjey ferðir. Men sum vit síggja, eru Gud vegir og hugsannir til alla eydnu ikki okkara vegir og hugsannir. Jesus svarar Pæturi og undirstrikar fyri honum og okkum, at vit ikki bert skulu fyrigeva øðrum um 7 ferðir, nei, harafturímóti skulu vit fyrigeva teimum, sum synda ímóti okkum, 70 ferðir 7 ferðir. Harvið undirstrikar Jesus fyri Pæturi, at okkara fyrigeving av øðrum eigur at vera óavmarkað, líkasum Guds fyrigevin av okkum eisini er óavmarkað.

Hóast Pætur ikki enn hevði sæð óendaligu dýpdina av Guds fyrigeving, so hevði hann kortini fatað, at vit eiga at fyrigeva, líkasum vit sjálvi eru blivin fyrigivin av Gudi. Áðrenn vit rista høvur at Pæturi og hansara spurningi, so kunnu vit kanska eisini líka seta okkum sjálvum henda spurningin: Høvdu vit megnað at fyrigivið onkrum av hjarta fyri somu synd ímóti okkum sjey ferðir? Kanska. Kanska ikki. Men yvir fyri Pæturi, lærusveinunum og okkum leggur Jesus kortini dent á, at okkara fyrigeving av øðrum eigur at vera líkasum Guds fyrigeving, nevniliga óavmarkað. Gud hevur veitt óendaliga stóra fyrigeving til óendaliga stórar syndarar!

10.000 talentir

Men er tað ikki eitt sindur ógvusligt at siga, at vit eru óendaliga stórir syndarar? Ikki sambært dagsins teksti. Tann ovurstóra upphæddin á 10.000 talentir (uml. 30 milliardir kr.) vísir okkum nevniliga, hvussu ovurstór syndaskuldin hjá okkum menniskjum er yvir fyri hinum heilaga og rættvísa Gudi. Syndaskuldin er so stór, at tað er heilt ógjørligt hjá okkum at rinda hana sjálvi. Men líkasum hjá hinum skuldabundna tænaranum, hevur okkara himmalski kongur í síni náði eisini eftirgivið okkum okkara ovurstóru syndaskuld. Paulus sigur tað so gott í Kol 2,13-14:

Eisini tykkum, sum vóru deyðir í misgerðum tykkara og í yvirhúð holds tykkara, gjørdi hann livandi saman við honum, við tað at hann fyrigav okkum allar misgerðir okkara, og strikaði út skuldabrævið, sum kom okkum við, og var skrivað við boðorðunum, tað sum var okkum ímót, og hann beindi fyri tí, við tað at hann negldi tað á krossin. 

Í hesum báðum versunum lýsir Paulus okkara álvarsligu støðu sum skuldabundnir syndarar: Vit vóru deyð í okkara misgerðum. Syndin er okkara stóri trupulleiki, tí at hon skilir okkum frá Gudi, og skilnaður frá Gudi ber deyða við sær: Likamligan deyða, andligan deyða og til síðst ævigan deyða. Og fyri okkum syndarar er tað bara ein vegur út úr hesum myrkrinum og út úr deyðanum, nevniliga saman við Jesusi. Hann tók okkara ómetaliga langa skuldabræv og gjørdi tað til sítt egna skuldabræv. Allar syndirnar, sum vit hava gjørt og fara at gera í okkara lívi, tók hann á seg sjálvan. Harvið tók hann eisini á seg sjálvan okkara dóm, deyða og skilnað frá Gudi. Alla tína og mína synd tók hann við sær upp á krossin, og har rindaði hann alla okkara skuld fult út við sínum egna lívið. Hann strikaði okkara skuldabræv við sínum blóði og gav okkum sítt egna reina og heilaga lív. Tí kunnu vit eisini líta fult og fast á, at vit eiga syndanna fyrigeving, frelsu og ævigt lív í hinum krossfesta og upprisna frelsaranum og við trúnni á hann!

Tað er fullgjørt!

Okkara ómetaliga langa skuldabræv, sum skildi okkum frá Gudi og sum bar ævigan deyða við sær, hevur Jesus beint burtur, tá hann doyði í okkara stað á krossinum. Og tað, sum hann hevur gjørt á krossinum, er ikki hálvgjørt, nei, tað er fullgjørt! Hesin boðskapurin um tað fullgjørda verkið á Golgata broytir lív enn tann dagin í dag. Hetta hevur eisini broytt mítt lív. Í míni syndaneyð kundi eg flýggja til hansara, sum bar mínar syndir og sum eisini strikaði mítt langa skuldabræv við sínum blóði. Hetta er eisini tað, sum t.d. broytti lívið hjá mínum langabba. Sum barn fekk eg ofta fortalt, hvussu hann í síni syndaneyð einaferð bað til Gud og segði: ”Er tað einki pláss fyri mær heima hjá tær?” Og so hoyrdi hann eina rødd tala til hansara, hóast hann stóð einsamallur úti í haganum og hegnaði. Henda klára røddin segði við hann: ”Eg doyði fyri allar heimsins syndir, og tínar vórðu taldar við!” Hetta broytti hansara lív fullkomiliga. Og hesin sami boðskapurin broytir eisini lív í dag: Jesus doyði fyri allar heimsins syndir, og okkara vórðu taldar við!

Vit eru dýrt keypt!

Jesu blóð reinsar okkum frá allari synd! Hetta kunnu vit líta fult og fast á! Tað er tann einasta fullkoman bótin fyri, mínar, tínar og syndirnar í øllum heiminum. Og hetta er ein bót, sum Jesus longur hevur goldið fyri at keypa okkum aftur til Guds. Og líkamikið hvussu nógv vit so vikast í okkara lívi, so vikast hetta kortini ongatíð. Jesus hevur goldið fyri allar okkara syndir einaferð, og tað er nokk fyri øll í allar ævir. Tí kunnu vit eisini ferð eftir ferð koma til altars og hvíla í orðunum, sum har verða søgd: ”Hesin kalikur er hin nýggi sáttmálin í blóði mínum, sum fyri tykkum verður úthelt til fyrigevingar syndanna. Ja, vit eru dýrt keypt! Ella sum Dietrich Bonhoeffer sigur:

Dýr er náðin fram um alt, tí hon hevur verið dýr fyri Gud, tí hon hevur kosta soni Guds lívið. 

Vit, sum vóru deyð í okkara misgerðum, hava av Guds stóru náði fingið lív og frelsu við trúnni á Jesus. Men kostnaðurin fyri okkara lív og frelsu var Jesu egna lív. Hetta er eisini tað, sum verður rópt fyri hitt sæla býtið. Jesus tók okkara synd og deyða á seg sjálvan, og vit fingu hansara rættvísi og æviga lív. Og við trúnni á hann kunnu vit eisini taka undir við tí, sum stendur skrivað í Opinberingini:

[H]onum, sum elskaði okkum og loysti okkum frá syndum okkara við blóði sínum og gjørdi okkum til kongaríki og til prestar hjá Gudi og faðir sínum. Honum veri dýrdin og mátturin um aldur og allar ævir! (Opb 1,5-6). 
Kristusvend eygu

Og nú koma vit so til niðurstøðuna: Vit læra at fyrigeva øðrum við at síggja, hvussu dýrt vit sjálvi eru keypt! Líkasum tann skuldabundni tænarin høvdu vit eisini eina ovurstóra syndaskuld, ja, vit vóru deyð í okkara misgerðum! Men tá ið vit sóu okkara skuld og í syndaneyð fullu niður á knø og bóðu Gud um náði og fyrigeving, tá fingu vit eisini fyrigeving fyri allar okkara syndir vegna Jesu fullgjørda verk á Golgata. Ístaðin fyri eina óendaliga stóra skuld vórðu vit við trúnni á Jesus nú signaði við allari andligari signing á himmnagrundum. Ja, hann gjørdi okkum til kongaríki og til prestar hjá sjálvum Gudi.

Henda ómetaliga stóra frelsan eigur at endurspeglast í okkara lívi. Ella sum vit syngja í sálminum Fyrigev oss syndir várar:

Mikið undur, mikil gleði! / Harrin fyrigevur mær, / Jesus mín, á hvørjum degi / eigi eg at takka tær. / O, tað var so dýrt eitt keyp, / tá tú tømdi deyðans steyp; / reinur mátti lívið lata / syndarum til lívs og bata. / Hjálp mær, Jesus, eg vil streva, / Halgi Andi, kraft mær ber, / heilt og fult at fyrigeva / hvørjum, sum her ilt mær ger...”

Hetta er tann bønin, sum verður til í ljósinum frá Guds náði og fyrigeving. Tá ið vit síggja, hvussu nógv vit hava fingi fyrigivið, tá eiga vit eisini at síggja, at vit eiga at fyrigeva øðrum, líkasum Gud hevur fyrigivið okkum. Tað ræður altso um at hava Kristusvend eygu hvønn dag; dagliga síggja Jesus á krossinum; dagliga minnast, at hann hekk har í mín stað, at hann tók alla mína synd, allan mín dóm og deyða á seg sjálvan, so at eg kundi fáa syndanna fyrigeving og ævigt lív í hansara sárum.

Ella sum Jesaja sigur:

Men hann varð særdur vára synda vegna og sundurbrotin vára misgerða vegna; okkum til friðar kom revsingin niður á hann, og av sárum hans fingu vit heilsubót (Jes 53,5). 
Endi

Tað er við at síggja hetta, at vit læra at vísa øðrum tað somu náði og miskunn, sum vit sjálvi hava fingið frá Gudi við trúnni á Jesus. Við Kristusvendum eygum læra vit nevniliga at síggja okkara næsta í tí rætta ljósinum, soleiðis at vit ikki kunnu gera nakað annað enn at fyrigeva honum av hjarta, eins og Gud av hjarta eisini hevur fyrigivið okkum. Amen.

Hvat er hitt ófødda?

Tey, sum stríðast fyri lívi teirra óføddu, argumentera fyri, at ein sakleys og verjuleys menniskja verður dripin við vilja, tá ið ein fosturtøka verður framd. Grundgevingin kann setast upp við tveimum logiskum fortreytum og einari eftirfylgjandi niðurstøðu:

1. Tað er skeivt at drepa sakleys menniskju við vilja.

2. Við fosturtøku verður ein sakleys menniskja dripin við vilja.

3. Tessvegna er tað skeivt at fremja fosturtøkur.

Tað, sum eg fari at siga her, er ein verja av hesi logisku grundgevingini ímóti fosturtøku. Og eg taki tað stig fyri stig.

1. Tað er skeivt at drepa sakleys menniskju við vilja

Okkara virði er ikki knýtt at tí, sum vit kunnu gera. Okkara virði er harafturímóti tonkt at tí, sum vit longu eru. Okkara virði er ikki nakað, sum vit hava í ymiskum mongdum. Nei, antin hava vit tað, ella hava vit tað ikki. Hesum viðvíkjandi er Nancy Pearcey sera beinrakin:

 "Tey, sum eru fyri fríari fosturtøku, hava eitt útihýsandi sjónarmið.  Tey siga, at summi menniskju ikki eru javngóð við onnur. Tey eru ikki  nóg góð. Tey eru ikki skikkaði til at hava mannarættindi. Tey, sum eru  fyri lívi teirra óføddu, hava harafturímóti eitt umfevnandi sjónarmið.  Um tú ert ein limur í mannaættini, so ert tú íroknaður. Tú hevur tign og  støði sum ein sannur limur moralska samfelagnum."        

Heimspekiliga próvtilfarið

Ja, tað er satt, at vit eru ymisk sum menniskju, men hetta broytir kortini ikki ta sannroynd, vit eru øll líka virðismikil. Heimspekiliga sæð finst heldur eingin avgerandi moralskur munur millum hitt ófødda barnið, sum tú einaferð var, og vaksnu menniskjuna, sum tú ert í dag. Bundni, umhvørvi, menningarstig og stødd er ikki so viðkomandi, sum fortalarar fyri fosturtøku vilja hava hesi at vera.

Bundni: Um tað er lívsførleikin, sum gevur menniskjum virði, so eru øll tey, sum eru bundin at insulin og peysmeykarum, heldur ikki virðismikil. Men tín lívsførleiki avger sjálvandi ikki títt virði!

Umhvørvi: Broytist títt virði, tá ið tú fert yvirum vegin ella vendir tær í songini? Um ikki, hvussu kann tá ein tjúgu cm lang ferð niður gjøgnum føðikanalina brádliga broyta grundleggjandi natúruna hjá hinum ófødda frá at vera ein ikki-virðismikil hópur av vevnaði til eina virðismikla menniskju? Um tú ert inni í ella uttan fyri móðurlívið, so hevur umhvørvið sjálvandi ikki nakra ávirkan á, hvør ið tú ert.

Menningarstig: Tað er satt, at hitt ófødda barnið ikki er á sama menningarstigi sum tú og eg, men hví skuldi hetta verið viðkomandi? Fýra ára gamlar gentur eru heldur ikki á sama menningarstigi sum fjúrtan ára gamlar. Eiga eldri børn at hava meira rætt til lívið, enn teirra yngru systkin? Summi fólk siga, at tað er tilvitanin um okkum sjálvi, sum ger okkum virðismikil, men um hetta er satt, so kunnu nýføðingar heldur ikki sigast at vera virðismikil menniskju. Nýføðingar, sum eru seks vikur, mangla ein beinleiðis førleika til at útinna menniskjaligt sálarligt virksemi. Tað sama er galdandi hjá teimum, sum liggja í koma, sum sova, og sum hava alzheimers sjúkuna. Tíni evni avgera sjálvandi ikki títt virði.

Stødd: Ja, tey óføddu eru minni enn nýføðingar og vaksin, men hví skuldi hetta verið viðkomandi? Ynskja vit veruliga at siga, at stór fólk eru meira virðismikil enn lítil fólk? Vanliga eru mannfólk størri enn konufólk, men hetta merkir tó ikki, at mannfólk hava uppiborðið meira rættindi. Tín stødd avger sjálvandi ikki títt virði.

Í stuttum er tað nógv meira skynsamt at leggja dent á, at sjálvt um menniskju eru sera ymisk, tá ið tað kemur til evni, avrik og menningarstig, so eru tey kortini javnsett (og virðismikil), tí at tey eiga lut í somu menniskjaligu natúru. Menniskju eru virðismikil vegna tað, sum tey longu eru, og ikki vegna nakran ávísan eginleika, sum tey kunnu fáa ella missa í teirra lívi!

Gudfrøðiliga próvtilfarið

Sambært Bíbliuni er rætturin til lívið rótfestur og grundlagdur í skapanini. Mannaættin verður ikki uppfatað sum ein kosmisk tilvild, men sum úrslitið av eini nærlagdari skapan av einum ævigum Gudi. Mannavirðið stavar sostatt frá Gudi.

Skapanarsøgan í 1 Mós veitir okkum orsøkina til mannavirðið:

"Og Guð segði: »Vær viljum gera menniskjur eftir okkara mynd, okkum líkar, og tær skulu ráða yvir havsins fiskum og yvir himmalsins fuglum og yvir fenaðinum og yvir øllum villdjórunum á jørðini og yvir øllum skriðkyktunum, sum skríða á jørðini!« Og Guð skapaði mannin eftir síni mynd, í Guðs mynd skapaði hann hann, sum kall og konu skapaði hann tey" (1 Mós 1,26-27).

Bíblian staðfestir altso klárt og tíðiliga, at øll menniskju eru virðismikil, tí at tey eru skapað í Guds mynd. Við øðrum orðum eru menniskju virðismikil vegna tað, sum tey eru, og ikki vegna tað, sum tey kunnu gera. Uttan mun til útsjónd, ættarslag og evni, so hava menniskju eitt óendaligt virði, tí at tey rætt og slætt eru menniskju, sum eru skapað í Guds mynd. Og hetta er ikki nakað, sum er ymiskt frá menniskju til menniskju, men nakað, sum er galdandi fyri øll menniskju. Okkara Guds mynd broytist ikki, og tí kann okkara virði heldur ikki broytast. Sostatt kunnu vit eisini taka undir Gregory Koukl, tá ið hann sigur:

”Tað hevur einki at týða, hvussu ung tey eru, ella hvussu gomul tey eru, hvussu lítil tey eru, ella hvussu stór tey eru, hvat ið tey eru før fyri, ella hvat ið tey ikki eru før fyri, um fólk halda, at tey eru virðismikil, dáma tey, ella ikki dáma tey. Tað hevur einki at týða. Hvør einstøk menniskja er vøkur!”  

Henda ómissandi vakurleikan hevur hon, tí at hon er skapað í Guds mynd!

Bíblian staðfestir altso klárt og tíðiliga, at øll menniskju eru virðismikil, tí at tey eru skapað í Guds mynd. Við øðrum orðum eru menniskju virðismikil vegna tað, sum tey eru, og ikki vegna tað, sum tey kunnu gera. Uttan mun til útsjónd, ættarslag og evni so hava menniskju kortini óendaligt virði, tí at tey nevniliga eru menniskju, sum eru skapað í Guds mynd. Hetta er ikki nakað, sum er ymiskt frá menniskju til menniskju, men nakað, sum er galdandi fyri øll. Guds mynd broytist ikki! Og tí broytist okkara rættur til lívið heldur ikki!

Síðani menniskjan er skapað í Guds mynd, og síðani øll hava eitt ómissandi virði (eisini tey óføddu), so er niðurstøðan til fyrru logisku fortreyt eisini greið: Tað er skeivt at drepa eina sakleysa menniskju við vilja.

2. Við fosturtøku verður ein sakleys menniskja dripin við vilja

Av tí at næstan øll menniskju eru samd viðvíkjandi tí fyrru fortreytini, so er tað í roynd og veru bert ein spurningur, ið ein má fáa greiðu á: Hvat er hitt ófødda? Verður ein sakleys menniskja dripin, tá ið ein fosturtøka verður framd? Hetta er tann brennandi spurningurin! Um tey óføddu ikkieru menniskju, so er eingin rættvísgering av fosturtøku neyðug, tí at tá er tað ikki nakar moralskur trupulleiki við fosturtøku. Tá er fosturtøka nakað tað sama, sum at trekkja eina tonn ella okkurt líknandi. Men um tey óføddu harafturímóti eru menniskju, so er fosturtøka ein veruligur moralskur trupulleiki, og tá er eingin rættvísgering av fosturtøku nóg góð. Tann avgerandi spurningurin er altso: Hvat er hitt ófødda?

Visuella próvtilfarið

Hvat gera læknar, tá ið teir fremja eina fosturtøku? Visuella próvtilfarið er ikki til at taka feil av. Við fosturtøku verður ein sakleys og verjuleys menniskja dripin við vilja. Áðrenn tú hyggur eftir hesi upptøkuni, so vil eg líka ávara teg frammanundan, tí at talan er um sera ógvusligar myndir. Men vit mugu eisini vera villig til at vísa fólki myndir og upptøkur, tí at ein mynd kann nevniliga siga meir enn túsund orð. Í bókini Stand For Life leggja John Ensor og Scott Klusendorf eisini dent á, at teir vísa myndir og upptøkur fyri at avdúka fosturtøku fyri tað, ið tað veruliga er, nevniliga harðskapur, ið drepur eitt verjuleyst barn

Sum sagt siga myndir meir enn túsund orð. Og hetta avdúkar fosturtøku fyri tað, ið tað veruliga er: harðskapur, ið drepur eitt verjuleyst barn.

Vísindaliga próvtilfarið

Tað er ein vísindalig sannroynd, at vit eru menniskju líka frá gitnaði. Vit verða ikki spakuliga til menniskju í móðirlívinum, nei, vit menna okkum sum menniskju í móðirlívinum. Og hetta er eisini nakað, sum vit halda á við eftir føðingina. Hitt ófødda er altso ein fullfíggja, einstøk, livandi menniskja:

Fullfíggja: Hitt gitna eggið er fullfíggja líka frá fyrstantíð. Øll upplýsingin, ið nýtist at vera har, er har. Tað einasta, ið tað hevur brúk fyri, er tíð til at vaksa.

Einstøk: Hitt gitna eggið hevur eitt serstakt arvafrøðiligt eyðkenni. Hitt ófødda barnið er sostatt ikki ein partur av mammuni. Harafturímóti er tað ein einstøk vera inni í mammuni.

Livandi: Hitt gitna eggið sýnir alt tað, ið eyðkennir biologiskt lív: stoffskifti, vøkst, reaktión og nøring.

Menniskja: Hitt gitna eggið hevur DNA’ið hjá einari menniskju.

Hitt ófødda er altso ein fullfíggja, einstøk livandi menniskja líka frá gitinaðarstundini. Og tað einasta, sum tað hevur brúk fyri, er rætta føðslu og rættar lívstreytir fyri at fara ígjøgnum øll menningarstigini hjá einari menniskju. Hesum við víkjandi undirstrikar Scott Klusendorf:

“Fosturfrøðin sigur tað klárt. Líka frá teimum fyrstu menningarstigunum eru tey óføddu serstøk, livandi og heil menniskju. Ein og hvør ‘væleydna’ fosturtøka tekur tessvegna lívið av einari livandi menniskju.”

Men hvat so við kropsligum sjálvsavgerðarrætti?

Forsprákarar fyri fríari fosturtøku plaga at siga: Mín kroppur, mín avgerð! Tað er einans kvinnan, sum hevur rættin til at avgera, hvat hon ger við sín egna kropp! Men orðingin er misvísandi. Talan er nevniliga ikki bara um eina kvinnu, men um tvær! Fyri ta einu kvinnuna ræður tað um lívsstíl, men fyri hina er sjálvt lívið í váða. Líkasum mamman er hin ófødda eisini ein livandi menniskja og persónur. Og sjálvt um tú ikki sært hana ella hoyrir hana, so boðar kroppurin hjá hini øføddu kvinnuni kortini frá, hvat ið hon veruliga er:

Hon er livandi. Hon inntekur føði og veksur eins og allar aðrar livandi skepnur. Kroppurin hjá henni mennist í hvørjum, og um tú letur hana vaksa, so fert tú skjótt at síggja, at hon eisini hevur eyguni hjá mammu síni. Hon er livandi!
 
Hon er ein menniskja. Hon er ikki ein hestur ella ein apa, men ein menniskja! Og sjálvt um vit kalla hana fyri eitt fostur, so er hon hóast hetta eitt menniskjafostur. Orðið fostur er einans ein máti at lýsa hennara aldur uppá. Og um vit lata hana liva, so fara vit eisini at lýsa hana sum eitt barn, ein tannáring og ein vaksnan. Í øllum aldursflokkum er hon tað sama: ein menniskja!

Hon er ein persónur. Tá ið mamman velur at enda lívið hjá hini óføddu, so beinir hon ikki fyri einum parti av sínum egna likami. Nei, tað gongur út yvir ein heilt annan persón. Hin ófødda hevur nevniliga sítt egna DNA. Tað er ikki líka sum DNA’ið hjá mammuni ella pápanum. Nei, líkasum tú og eg er hon eisini ein heilt einstakur persónur. Í roynd og veru er tað rættiliga lætt hjá vísindafólki at siga, hvar ið hon byrjar, og hvar ið mamman endar. Tær eru tvær einstakar kvinnur, sum deila sama rúm.

Hevur tú harumframt nakratíð møtt einum persóni, sum ikki var ein menniskja ella eini menniskju, sum ikki var ein persónur? Ella er hesin skilnaður kanska nakað, sum fólk hava funnið uppá fyri at gera tað lættari at skúgva hitt eyðsýnda til viks, nevniliga at hon er ein livandi menniskja og persónur? Men so sigur onkur kanska: ”Hvat ger tað? Hon er jú bara eitt savn av kyknum.” Ja, tað er satt, men er tað ikki eisini satt, at øll menniskju eru eitt savn av kyknum? Og hvussu nógvar kyknur skal ein kvinna eginliga hava, áðrenn vit verja hennara lív? Gevur tað nakra meining at siga, at vit vilja verja hana um nakrar dagar, tí at tá hevur hon nóg nógvar kyknur til at verða roknaða uppí? Nei, tað haldi eg ikki. Hon hevur jú alt tað, sum eyðkennir eina livandi menniskju og persón.

Og tí hava kvinnur rætt, tá ið tær siga: Hendurnar vekk frá mínum kroppi! Kropsligur sjálvsavgerðarrættur er jú galdandi fyri allar kvinnur – eisini tær óføddu. Eingin hevur rættin til at velja eitt læknaligt inntriv fyri hina óføddu kvinnuna, sum hon ikki sjálv hevði valgt!

Niðurstøða

Heimspekiliga, gudfrøðiliga, visuella og vísindaliga próvtilfarið stuðlar fortreytunum, sum eg legði fyri við:

1. Tað er skeivt at drepa sakleys menniskju við vilja.

2. Við fosturtøku verður ein sakleys menniskja dripin við vilja.

3. Tessvegna er tað skeivt at fremja fosturtøkur.

Latum okkum tí ikki longur bara góðtaka tað, sum vit halda, at vit ikki kunnu broyta. Nei, latum okkum heldur stríðast fyri at broyta tað, sum vit als ikki kunnu góðtaka. Latum okkum stríðast fyri teimum minstu! Latum okkum stríðast fyri teimum veikastu! Latum okkum stríðast fyri lívinum!

Keldur

Koukl, Gregory. 2015. Pro-Life Defence Quick-Reference Guide. Stand to Reason.

Sproul, R.C. 2010. Abortion: A Rational Look at an Emotional Issue. Florida: Reformation Trust, s. 21.

http://www.caseforlife.com/