Barnadrápið í Betlehem

Men tá ið teir vóru avstað farnir, sí, tá sýndi eingil Harrans seg í dreymi fyri Jósefi og segði: “Statt upp, tak við tær barnið og móður tess og flýggja til Egyptalands og verð har, til eg sigi tær til; tí at Heródes ætlar at leita eftir barninum til tess at drepa tað.” Men hann fór upp, tók barnið og móður tess við sær á náttartíð og fór avstað til Egyptalands; og hann varð har til deyða Heródesar, at tað skuldi ganga út, ið talað er av Harranum við profetinum, ið sigur: “Úr Egyptalandi kallaði eg son mín.” Tá ið Heródes sá, at hann var svikin av vísmonnunum, varð hann reiðuliga illur, og hann sendi menn avstað og læt drepa øll dreingjabørn í Betlehem og allar staðir har um vegir frá tveimum árum og niðureftir, eftir teirri tíð, sum hann hevði fingið greiði á av vísmonnunum. Tá gekk tað út, ið talað er av Jeremia profeti, tá ið hann sigur: “Rødd varð hoyrd í Rama, grátur og eymkan mikil, – Rakul tað var, ið um børn síni græt; og ei hon vildi av trega lætta, tí at tey eru ikki til longur” (Matt 2,13-18).

Inngangur

Tað hevur altíð kostað at verið kristin, og tað minnir dagsins tekstur okkum eisini á. Tað kostaði fyri Jesus, ápostlarnar, kirkjufedrarnar, og tað kostaði eisini fyri hesi dreingjabørnini í Betlehem. Líðing hevur fylgt kristindóminum allan vegin líka til henda dag. Eisini í dag eru tað menniskju, sum veruliga mugu líða vegna teirra kristnu trúgv. Hetta merkja vit kanska ikki so nógv her hjá okkum, men aðrastaðni í heiminum merkja kristin tað sanniliga.

Dagurin í dag vísir okkum, at jólafriðurin, sum hevur verið boðaður á hesum døgum, inniheldur meira enn bert fráveru av stríði. Harafturímóti síggja vit, at stríð hevur verið ein partur av myndini líka frá fyrstantíð. Ja, tað er satt, at Jesus er komin at bera okkum frið við Gud og ævigt lív, men hesin friðurin við Gud kostar Jesusi eitt stórt stríð í hesum heimi. Jesus varð nevniliga føddur inn í henda heim fyri at stríðast ímóti øllum óndskapi: Sátans óndskapi, heimsins óndskapi og okkara egna óndskapi. Og hetta ber sjálvandi ein baksláttur við sær frá tí ónda. Hesin bakslátturin verður eisini lýstur í Ápostlasøguni:

"Hví leikaðu heidningarnir óðir og høvdu fólk fáfongt í ráði? Heimsins kongar risu upp og høvdingarnir tóku seg saman móti Harranum og móti hinum salvaða hansara" (Ápg 4,25-26). 
Heródes

Hetta sama síggja vit eisini í dagsins teksti. Heródes var í øðini og ætlaði sær at drepa Jesusbarnið, og við hesum fyri eyga var hann enntá villigur at drepa øll dreingjabørnini í Betlehem, sum vóru tvey ár og yngri. Hetta samsvarar eisini við Heródes sum persón. Hann var ein sera harðrendur maður. Hann beindi fyri trimum av sínum egnu synum, sína egnu konu og hópin av øðrum menniskjum. Heródes var altso ein sera harðrendur maður, og hann hevði ikki trupulleikar við at fremja hópdráp fyri at tryggja sær sítt egna vald.

Bæði vísmenninir og Jósef fingu kortini eina ávaring frá Gudi. Gud ávaraði vísmenninar um, at teir ikki skuldu fara aftur til Heródesar, og tóku tí eina aðra leið heim aftur. Og Gud sendi eisini ein eingil til Jósef við eini ávaring. Heródes ætlaði sær at drepa Jesus, og tí máttu tey flýggja til Egyptalands sum skjótast og verða har, inntil Heródes var deyður. Og Matteus undirstrikar, at júst hetta hendi sum ein uppfylling av profetiinum hjá Hósea profeti: “Úr Egyptalandi kallaði eg son mín” (Matt 2,15). Skriftin verður altso uppfylt við Jesusi.

Úr Egyptalandi

Líkasum Gud leiddi Ísraels fólk út úr Egyptalandi við Mósesi, soleiðis er Jesus nú sjálvur hin nýggi Móses. Tann gamla søgan verður fullkomiliga uppfylt við Jesusi, sum kemur úr Egyptalandi fyri at frelsa Ísrael. Hetta ber ein baksláttur við sær frá tí ónda, men Gud er ein Gud, sum vendir tí ónda til tað góða. Hetta síggja vit í dagsins teksti, og hetta síggja vit eisini, tá Jesus sjálvur doyr á krossinum. Teir, sum krossfestu Jesus, hildu kanska, at nú var tað úti við honum, men so varð ikki. Nei, við sínum deyða og síni uppreisn sigraði Jesus yvir Sátan, synd og deyða og gjørdi syndarum sum okkum ein frelsuveg inn í hitt lovaða landið – Himmalin!

Teir fyrstu pínslaváttarnir

Av sárum hans fingu vit heilsubót! Men líkasum hann varð særdur okkara vegna, soleiðis síggja vit eisini, hvussu onnur verða særd hansara vegna:

"Tá ið Heródes sá, at hann var svikin av vísmonnunum, varð hann reiðuliga illur, og hann sendi menn avstað og læt drepa øll dreingjabørn í Betlehem og allar staðir har um vegir frá tveimum árum og niðureftir" (Matt 2,16). 

Hesi uml. 20 dreingjabørnini hava í kirkjuni altíð verið roknaði sum teir fyrstu pínslaváttarnir. Børnini bløddu fyri hann, sum seinni kom at bløða fyri tey á krossinum. Og hóast tey mistu lívið so tíðliga, so kann Gud kortini endurgjalda tað hundraðfalt aftur í Himlinum, sum verður mist her á fold. Har verða øll tár turkaði burtur, sum foreldur og plágaði menniskju feldu her á fold. Hetta er jú tað, sum Gud ynskir fyri okkum øll: at opna portrið fyri okkum inn til hitt himmalska ríkið, har ið eingin tár, eingin deyði, eingin sorg, einki skríggj og eingin pína skal longur vera til (Opb 21,4).

Hann stillaði seg í okkara stað

Hóast Jesus varð bjargaður frá Heródesar vreiði, so kom Jesus kortini at smakka eina aðra og meira ræðuliga vreiði seinni í lívinum, nevniliga Guds egnu vreiði. Og hóast hann var í deyðaangist í Getsemane og bað til Gud og segði: “Faðir, hevði tú viljð tikið hesa skál frá mær!” so tømdi hann kortini hesa skálina, sum var full av Guds vreiði yvir okkara syndir. Hann stillaði seg í okkara stað, soleiðis at vit kundu standa saman við honum heima í Himli ein dagin. Hann fór upp á krossin fyri okkum øll og fyri allar okkara syndir. Hann leið fyri okkum. Hann bløddi fyri okkum. Hann tók Guds dóm yvir allar okkara syndir á seg sjálvan. Jesus fór ígjøgnum tí stórstu ræðsluna og pínsluna av berum kærleika til okkum, teg, meg, dreingjabørnini í Betlehem og allan heimin.

Ein vón mitt í sorgini

Hóast barnadrápið í Betlehem legði eftir sær ein bý fullan av sorg hjá troystarleysum mammum.; hóast foreldur eisini mugu syrgja yvir teirra børn í dag, so finst ein vón kortini mitt í sorgini, sum enntá deyðin ikki fær sigrað yvir. Vónin er Jesus sjálvur – barnið, sum varð føtt inn í ein syndafalnan og óndan heim. Hetta barnið er okkara einasta vón! Hetta er eisini tað, sum eingil Harrans segði við hirðarnar á markini:

"Óttist ikki; tí sí, eg kunngeri tykkum eini stór gleðiboð, sum skulu verða fyri alt fólkið. Tí at tykkum er í dag ein frelsari føddur, sum er Harrin Kristus í Dávids staði!" (Luk 2,10-11).  

Hesi gleðiboðini eru fyri alt fólkið – eisini fyri tey, sum júst hava mist ein av teirra kæru, og sum eru troystarleys.

Rakul grætur yvir síni børn

Matteus undirstrikar, at barnadrápið og sorgin í Betlehem var eitt uppfyllilsi av einum profetii hjá profetinum Jeremia: “Rødd varð hoyrd í Rama, grátur og eymkan mikil, – Rakul tað var, ið um børn síni græt; og ei hon vildi av trega lætta, tí at tey eru ikki til longur” (Matt 2,18). Rakul, kona ættarfaðirin Jákup, doyði, tá hon føddi son sín Benjamin og var jarða í Rama. Rama, sum lá tætt við Jerúsalem, var ein av býunum, sum íbúgvarnir í Jerúsalem gingu ígjøgnum, tá ið tey vórðu førd burtur sum fangar til Bábylons. Jeremia, sær Rakul sum móðir hjá jødunum. Og líkasum hon græt í síni grøv yvir síni børn, sum vórðu dripin ella førd burtur til Bábylons sum fangar, soleiðis grætur Rakul nú eisini í síni grøv yvir síni børn, sum vórðu dripin av Heródesi í Betlehem. Mammurnar í Betlehem uppliva nú somu sorg og sama grát, sum mammurnar í Jerúsalem upplivdu, tá ið teirra børn vórðu dripin ella førd burtur sum fangar til Bábylons. Hetta førdi til eitt ramaskríggj – harðan grát og troystarleysa sorg.

Sorg verður vend til gleði

Soleiðis minnir teksturin okkum eisini á tað, sum Prædikarin sigur: “At gráta hevur sína tíð” (Præd 3,4). Men saman við Jesusi er gráturin og ramaskríggið ongatíð uttan vón. Hetta er eisini tað, sum Paulus leggur dent á einastaðni:

"Men vit vilja ikki, brøður, at tit skulu vera óvitandi viðvíkjandi teimum, sum sovna burtur, fyri at tit ikki skulu syrgja eins og hinir, sum ikki hava vón" (1 Tess 4,13). 

Hóast vit sum kristin kunnu uppliva sorg omaná sorg, so syrgja vit kortini ikki sum tey, ið ikki hava vón, men sum tey, ið veruliga hava eina livandi vón.

Sum sagt er Gud ein Gud, sum vendir hitt ónda til tað góða. Líkasum sorgin bleiv vend til gleði, tá jødarnir vendu aftur til Jerúsalems, soleiðis skal sorgin hjá teimum troystarleysu mammunum í Betlehem eisini vendast til gleði. Tað er, sum um Matteus sigur við tær: “Hesir fyrstu pínslaváttarnir fáa løn fyri teirra líðing vegna Jesu navn. Tit skulu síggja teir aftur. Og tá skal tykkara sorg verða vend til gleði.” Í Jesusi eiga vit eina livandi vón, og líkamikið hvussu svart tað so sær út hjá okkum, so líða og syrgja vit kortini ongatíð uttan hesa vónina.

Endi

Um hesa tíðina hava vit øll ynskt hvørjum øðrum gleðilig jól og gott nýggjár, men vit vita eisini, at tað kann vera eitt sindur trupult at ynskja teimum gleðilig jól og gott nýggjár, sum als ikki hava havt tað gott og gleðiligt. Hvat høvdu vit t.d. sagt, um vit hittu hesar sorgarbundnu mammurnar í Betlehem, sum júst høvdu mist teirra dreingjabørn? Nei, tað hevði ikki verið lætt at sagt nakað, men orðini hjá eingli Harrans vórðu kortini eisini talaði til teirra: “Eg kunngeri tykkum eini stór gleðiboð, sum skulu verða fyri alt fólkið. Tí at tykkum er í dag ein frelsari føddur, sum er Harrin Kristus í Dávids staði!”

Hóast tey fyrstu jólini vórðu merkt av lívshóttan, forfylging, barnadrápi og ramaskríggi, so var tað kortini beint inn í henda heimin, at jólaevangeliið ljóðaði. Tað sama evangeliið ljóðar eisini inn í okkara tíð, har børn eisini verða dripin, har foreldur eisini syrgja, har kristin eisini verða forfylgd vegna Jesu navn: Okkum er ein frelsari føddur! Og hetta broytir alt! Sorg verður vend til gleði, myrkur til ljós og deyði til ævigt lív. Allir heimsins Heródesar, djevulin og alt andaherlið illskaparins kann ikki broyta hetta! Okkum er ein frelsari føddur! Og hóast sorg og líðing ger seg galdandi í okkara lívi ella í lívinum hjá okkara kæru, so kunnu vit kortini ynskja hvørjum øðrum eini gleðilig jól og eitt gott nýggjár – ikki vegna eina kenslu innaní okkum sjálvum, men vegna orðini: “Tykkum er í dag ein frelsari føddur!” Okkara frelsari hevur jú sigrað yvir øllum óndum maktum. Í honum eiga vit tí vón og sigur bæði yvirfyri Heródesi í okkara tíð og yvir fyri sjálvum deyðanum, tá ið tað kemur har til. Og vit kunnu sostatt eisini taka undir við Paulusi, tá ið hann sigur kendu orðini:

"Deyði, hvar er sigur tín? Deyði, hvar er broddur tín?" ... Men tøkk veri Guð, sum gevur okkum sigurin við harra várum, Jesusi Kristi!" (1 Kor 15,55 og 57).

Frelsunnar horn

Frelsunnar horn

 
 
00:00 /
 
1X
 
Og Sakarias, faðir hansara, varð fyltur av heilagum anda, og hann profeteraði og mælti: "Lovaður veri Harrin, Guð Ísraels, tí at vitjað hevur hann fólk sítt, og loyst hevur hann tað út; og reist hevur hann okkum eitt frelsunnar horn í húsi Dávids, tænara síns; soleiðis sum hann av fyrndartíð hevur talað við munni hinna heilagu profeta sína: Frelsu frá fíggindum várum og frá hondum alra teirra, sum okkum hata; til tess at inna miskunn móti fedrum várum og minnast hin heilaga sáttmála sín, eiðin tann, sum hann svór Ábrahami, faðir várum, at hann vildi veita okkum, at vit, bjargað úr hondum fígginda vára, óttaleys máttu tæna honum í heilagskapi og rættvísi fyri ásjón hans allar dagar várar. Og tú við, lítla barnið, skalt verða nevndur profetur hins hægsta; tí at tú skalt ganga undan fyri ásjón Harrans, at búgva út vegir hans, at geva fólki hans kunnugleika um frelsu í fyrigeving synda teirra, fyri Guðs várs mildu miskunnar sakir, sum sólarris av høgum himni hevur vitjað okkum við, at lýsa fyri teimum, sum sita í myrkri og skugga deyðans, at beina fótum várum inn á friðarleið." Men barnið vaks og varð sterkt í andanum; og hann var í oyðimørkunum til tann dagin, tá ið hann steig fram fyri Ísrael (Luk 1,67-80).

Líknilsið um hinar 10 moyggjarnar

Líknilsið um hinar 10 moyggjarnar

 
 
00:00 /
 
1X
 
Tá skal himmiríkið verða líknað við tíggju moyggjar, sum tóku lampur sínar og fóru út at møta brúðgóminum. Men fimm teirra vóru óhygnar og fimm hygnar. Tí at hinar óhygnu tóku lampur sínar, men tóku onga olju við sær; men hinar hygnu tóku olju við í konnum sínum aftrat lompum sínum. Men við tað at brúðgómurin dvøldi við at koma, kom tyngd á tær allar, og tær sovnaðu. Men um midnátt kom róp í: „Sí, nú kemur brúðgómurin! Farið út at møta honum!“ Tá vaknaðu allar hesar moyggjarnar og fóru at gera lampur sínar til. Men hinar óhygnu søgdu við hinar hygnu: „Latið okkum fáa eitt sindur av olju frá tykkum, tí at lampur okkara slokna.“ Men hinar hygnu svaraðu og søgdu: „Nei, tað fer ikki at røkka til hjá okkum og hjá tykkum við. Farið tit heldur til teirra, ið selja, og keypið tykkum sjálvum.“ Meðan tær nú fóru avstað at keypa, kom brúðgómurin; og tær, ið búnar vóru, fóru við honum inn til brúdleyps; og dyrnar vórðu latnar aftur. Men seinni komu eisini hinar moyggjarnar og søgdu: „Harri, harri, lat okkum upp!“ Men hann svaraði og segði: „Sanniliga sigi eg tykkum, eg kenni tykkum ikki.“ Vakið tí, tí at tit vita hvørki dagin ella tíman! Matt 25,1-13
Betri at vera fyrivarin

Eitt føroyskt orðatak sigur, at tað er betri at vera fyrivarin enn eftirsnarin. Og eg haldi, at hetta orðatakið hóskar væl saman við dagsins tekst. Líkasum fyrivarni er avgerandi í okkara gerandislívi, soleiðis er fyrivarni eisini avgerandi í okkara andliga lívi.

Líkasum í okkara gerandislívi, eiga vit eisini í okkara andliga lívi at liva samsvarandi hesum lívsvísdómi. Hvønn dag í okkara lívi eiga vit at vera til reiðar at møta Gudi. Ella sum vit hava hoyrt hjá Matteusi: ”Vakið tí, tí at tit vita hvørki dagin ella tíman!” (Matt 25,13). Jesus hevur eisini undirstrikað tað sama í tí undanfarna kapitlinum, har ið hann sigur: ”Vakið tí; tí at tit vita ikki, á hvørjum degi harri tykkara kemur!” (Matt 24,42).

Advent

Sum kunnugt eru vit nú komin inn í adventstíðina. Og hetta orðið, advent, merkir koma. Í adventstíðini hoyra vit um, hvussu Jesus kemur til okkum uppá tríggjar mátar:

  • Hann er longu komin til okkum í fortíðini, tá ið hann varð føddur í Betlehem.
  • Í dag kemur hann til okkum andliga ígjøgnum Guds orð, dópin og heilagu kvøldmáltíðina.
  • Á evsta degi í framtíðini kemur hann aftur í dýrd at døma bæði livandi og deyð.

Tað er serliga hesin triðji mátin, sum verður undirstrikaður fyri okkum í dag. Líkasum Jesus kom til okkum í fortíðini, soleiðis vil hann eisini koma til okkum í framtíðini. Og ”framtíðin” er eitt nokkso breitt hugtak. Tað kann merkja, at Jesus kemur um nøkur ár, tað kann merkja, at Jesus kemur í kvøld, og tað kann eisini merkja, at hann kemur til okkum í okkara deyðastund. Boðskapurin er greiður: Ein dagin skulu tú og eg møta Harranum andlit til andlit. Og tá ið tann løtan kemur, tá er tað ov seint at byrja at fyrireika seg til hetta møtið.

Soleiðis var tað eisini hjá hinum óhygnu moyggjunum. Tær fóru út at møta brúðgóminum, men tær vóru ikku fyrivarnar viðvíkjandi oljuni. Tær høvdu ikki syrgt fyri at hava nokk av olju við, í so fall at brúðgómurin dvøldi við at koma. Tá ið brúðgómurin at enda kom, var ongin olja eftir í lampuni. Og tí vóru tær heldur ikki klárar at fara út at møta honum. Dyrnar inn til brúdleypsveitsluna vórðu latnar aftur, og tá var tað ov seint hjá hinum óhygnu at rópa: ”Harri, harri, lat okkum upp!”

Vit kunnu ikki liva uppá trúnna hjá øðrum

Fyri okkum tykist tað kanska eitt sindur hart, tá ið vit lesa, at tær hygnu moyggjarnar noktaðu hinum óhygnu moyggjunum at lána olju til teirra lampur. Hinar afturlatnu dyrnar og orðini ”Sanniliga sigi eg tykkum, eg kenni tykkum ikki” (Matt 25,12) tykist kanska eisini at vera nokkso hart. Men tað mótsætta er kortini tilfeldið. Jesus sigur hetta líknilsið til sínar lærusveinar og okkum av berum kærleika. Jesus veit jú, at tú og eg mugu hava ein frelsandi felagsskap við hann her og nú, um vit á nakran hátt skulu gera okkum vónir um at njóta tann æviga felagsskapin saman við honum heima í hini himmalsku brúdleypsveitsluni. Og líkasum við oljuni, er hetta ikki nakað, sum vit kunnu lána frá øðrum menniskjum. Vit kunnu ikki liva uppá trúnna hjá øðrum. Nei, hetta er nakað, sum vit mugu eiga í okkum sjálvum. Ella sum ápostulin Jóhannes sigur: ”Tann, sum hevur sonin, hevur lívið; tann, sum ikki hevur Guðs son, hevur ikki lívið” (1 Jóh 5,12).

Kemur tú til Jesus?

Tú ert altso klárur at møta Jesusi til eina og hvørja tíð, tá ið tú hevur hann í tínum hjarta. Og nú spyrt tú kanska: ”Ja, men hvussu kann eg vita, at eg eigi Jesus í mínum hjarta? Hvussu kann eg vita, at eg havi eina frelsandi trúgv?” Eg haldi, at hesir spurningarnir kunnu svarast við einum øðrum spurningi: Ert tú ein, sum kemur til Jesus? Um svarið er ja, so hevur tú eina frelsandi trúgv. Jesus sigur jú sjálvur: ”Eingin kann koma til mín, uttan faðirin, sum sendi meg, dregur hann, og eg skal reisa hann upp á evsta degi” (Jóh 6,44). Um tú ert ein, ið kemur til Jesus, so ert tú altso eisini ein, ið verður drigin av sjálvum Gudi og ein, sum Jesus skal reisa upp á evsta degi. Trúgv er altso í stuttum at koma til Jesus, tí at eingin kemur til Jesus ella flýggjar til hann, uttan eina Gud-skapta trúgv í hjartanum!

Hetta er eisini tað, sum Luther undirstrikar í hansara lítlu Katekismus:

Eg trúgvi, at eg ikki av egnum evnum ella egnari megi kann trúgva á Jesus Krist, mín Harra, ella koma til hansara; men Heilagi Andin hevur kallað meg við gleðiboðskapinum. Hann hevur skapt trúnna í mær, halgað meg og varðveitt meg í teirri røttu trúnni. 

Ella sum Carl Fr. Wisløff sigur:

Vit lýða á orðsins vitnisburð um hina fullgjørdu frelsuna, og meðan vit lýða á, teskar Andin í hjarta okkara: Tað var fyri teg! Tí er ein kristin vísur í, at hann eigur náðina. Hann veit, at so satt sum Guðs orð og lyfti eru sonn, so er hann frelstur. Trúarvissa er vissa um, at Guðs orð er satt. 
Andlig áfylling

Men okkara trúgv og frelsa er tó óloysiliga tongd at andligari áfylling. Tað er líkasum við moyggjunum og lampunum: Um vit ikki hava nóg mikið av olju, so slóknar lampan! Men hetta er júst tað, sum Jesus ikki ynskir fyri nakran av okkum. Harafturímóti ynskir hann, at vit verða varðveitt í trúnni. Tí sigur hann eisini við okkum í dag, at vit skulu vera líkasum tær hygnu moyggjarnar og ikki sum tær óhygnu. Vit mugu hava nokk av olju til okkara egnu lampu! Men hvar finna vit so hesa oljuna? Jú, vit finna hana t.d. beint her í kirkjuni. Hetta er eitt oljustað – eitt stað, har ið vit fáa olju til okkara trúarlampu. Líkasum vit skulu hava vitaminir fyri at liva, soleiðis skal trúgvin eisini hava vitaminir fyri at liva. Og her er tað serliga 5 B-vitaminir, ið hava ein avgerandi týdning fyri okkara andliga lív:

  • Bíblian
  • Brøðralagið
  • Breyðbrótingin
  • Bønin
  • Baðið

Heilagur Andi skapar og varðveitir trúnna við hesum 5 B-vitaminunum. Tí eiga vit at njóta tær javnan! Vit skulu jú vera hyggin, líkasum tær hygnu moyggjarnar. Vit mugu hava nokk av olju til okkara lampur!

Vakið tí!

Hetta er tað, ið Jesus ynskir fyri okkum øll. Tá verða vit nevniliga frelst undan at hoyra tey ræðuligu orðini av Jesu munni: ”Sanniliga sigi eg tykkum, eg kenni tykkum ikki.” Nei, við olju á lampuni eru vit vakin og klár at møta brúðgóminum. Og tá ið dyrnar verða latnar aftur, tá verða vit frelst við honum inn til hitt himmalska brúdleypið. Latið okkum tí taka Jesu orð til okkum, tá ið hann sigur: ”Vakið tí, tí at tit vita hvørki dagin ella tíman!”

Kristusvend eygu

”Tá steig Pætur fram og segði við Jesus: ”Harri, hvussu ofta eigi eg at fyrigeva bróður mínum, tá ið hann syndar móti mær? Um sjey ferðir?” Jesus sigur við hann: ”Eg sigi tær: Ikki um sjey ferðir, men heldur um sjúti ferðir sjey ferðir. Tess vegna er himmiríki at líkna við ein kong, sum vildi halda roknskap við tænarum sínum. Og tá ið hann fór at gera upp, tá varð førdur fram til hansara ein, ið skyldaði honum tíggju túsund talentir. Men tá ið hann einki átti at rinda skuldina við, beyð kongurin at selja hann og konuna og børnini og alt tað, ið hann átti, og at skuldin skuldi verða rindað. Tá legði tænarin seg niður á knæ fyri honum og bønaði hann og segði: ”Hav tol við mær, og eg vil rinda tær alt samalt aftur!” Og harranum at hesum tænara tóktist hjartaliga synd í honum, og hann gav hann leysan og gav honum skuldina eftir. Men tá ið hesin tænarin fór út aftur, hitti hann ein av lagsmonnum sínum, sum skyldaði honum hundrað denarar; og hann legði hond á hann, tók um kvørkrarnar á honum og segði: ”Rinda mær tað, sum tú skyldar!” Tá fell hesin lagsmaður hansara honum til fóta og bønaði hann og segði: ”Hav tol við mær, og eg skal rinda tær tað!” Men hann vildi ikki, men fór og kastaði hann í fangahús, inntil hann kundi rinda tað, ið hann skyldaði. Tá ið nú lagsmenn hansara sóu, hvat ið hent var, vórðu teir ógvuliga harmir; og teir komu og søgdu harra sínum frá øllum tilganginum. Tá sendir harri hansara boð eftir honum og sigur við hann: ”Tín óndi tænari! Alla hina skuldina gav eg tær eftir, tí at tú baðst meg. Sømdi tað nú ikki eisini tær at vera miskunnsamur ímóti lagsmanni tínum, líka so væl sum eg var miskunnsamur ímóti tær? Og harri hansara varð vreiður og gav hann upp í bøðilshendur, inntil hann kundi fáa rindað aftur alt tað, ið hann skyldaði. Soleiðis skal eisini himmalski faðir mín gera ímóti tykkum, um tit ikki av hjarta fyrigeva ein og hvør bróður sínum” (Matt 18,21-35).

Inngangur

“Fyrigev okkum syndir okkara, so sum vit eisini fyrigeva teimum, ið móti okkum synda.” Hesa bøn biðja vit hvørjaferð vit biðja Faðirvár. Og evangeliið til henda dagin kann eisini síggjast sum ein gjøllari lýsing av samanhanginum millum Guds fyrigeving av okkum og okkara fyrigeving av øðrum.

Líknilsið um hin skuldabundna tænaran boðar okkum, hvussu óendaliga stóran tørv vit hava á syndanna fyrigeving, og hvussu villigur Gud er til at fyrigeva allar okkara syndir. Men samstundis vísir líknilsið okkum eisini, hvussu álvarslig støðan er, tá ið tann, ið sjálvur hevur tørv á fyrigeving, ikki vil fyrigeva øðrum. Um vit ikki vilja fyrigeva øðrum, so er okkurt galið, tí tá líkjast vit hinum skuldabundna tænaranum, sum gloymdi, hvussu nógv hann sjálvur hevði fingið eftirgivið og sum ikki vildi sýna øðrum ta miskunn, sum hann sjálvur hevði fingið. Og tað endaði við, at hann varð givin upp í bøðilshendur. Fyri at gera boðskapin púra greiðan fyri okkum, undirstrikar Jesus at enda: ”Soleiðis skal eisini himmalski faðir mín gera ímóti tykkum, um tit ikki av hjarta fyrigeva ein og hvør bróðir sínum.”

Sjálvransakan

Líknilsið um hin skuldabundna tænarar vísir okkum, hvussu stór frelsan er í Jesusi. Við sínum egna blóði hevur hann goldið skuldina, sum eingin av okkum kundi gjalda. Omaná tað vísir líknilsið okkum eisini, at tann, ið hevur fingið so nógv fyrigivið, men sum kortini ikki vil fyrigeva øðrum; tann persónurin vísir við sínum harða hjarta, at hann/hon í roynd og veru ikki kennir frelsaran og ta fyrigeving, sum hann rættir syndasekum menniskjum. Og hetta førir til glatan.

Jesus boðar eisini henda dómin, tá ið hann greiðir frá, hvat ið hendi við hinum skuldabundna tænaranum, sum ikki vildi sýna øðrum ta somu miskunn, sum hann sjálvur hevði fingið. Hann varð givin upp í bøðilshendur, inntil hann kundi fáa rindað aftur alt tað, ið hann skildaði. Evangeliið til henda dagin kallar okkum soleiðis til sjálvransakan. Um eg møti øðrum menniskjum við einum hørðum hjarta og ikki vil fyrigeva teimum fyri eitt ella annað, tá sigur hetta nokkso nógv um mína egnu støðu. Eg, sum fekk ta størstu syndaskuldina fyrigivna, átti eg ikki eisini at møtt øðrum við somu miskunn, sum Gud møtti mær við? Sjálvandi! Um eg ikki vildi tað, so var hetta eitt tekin um, at eg var á veg til glatan.

Jesus lýsir eisini samanhangin millum Guds fyrigeving av okkum og okkara fyrigeving av øðrum, tá ið hann lærdi lærusveinarnar at biðja Gud um at fyrigeva teimum, eins og teir eisini fyrigóvu øðrum. Og síðani legði hann afturat: ”…men fyrigeva tit ikki monnum, so skal faðir tykkara ikki heldur fyrigeva misgerðir tykkara” (Matt 6,12 og 15). Hesum viðvíkjandi sigur Øivind Andersen eisini:

Tann, sum sær, hvussu óendaliga stór hansara synd er, og hvussu stóra náði hann hevur tørv á, hann vil eisini fyrigeva øðrum teirra órætt, hóast tað kennist løgið at byrja við. Vil ein kristin harafturímóti ikki fyrigeva øðrum teirra órætt, so letur viðkomandi sítt egna hjarta aftur fyri Guds náði. So fær hann onga fyrigeving hjá Gudi.
Trúgv og trúarlív

Man plagar at siga, at vit verða rættvísgjørd av trúgv aleina, men ikki av eini trúgv, sum er aleina. Við øðrum orðum er trúgv og trúarlív óloysiliga nær tengt at hvørjum øðrum. Tá ið vit við trúnni og dópinum  gerast greinar á hinum sanna víntrænum, Jesusi, tá eigur sambandið við hitt sanna víntræið at føra til, at greinarnar bera ávøkst. Dagsins tekstur boðar okkum, at okkara fyrigeving av øðrum er ein ávøkstur, sum eigur at vera til í lívinum hjá teimum, sum Gud sjálvur hevur frelst og fyrigivið.

70 ferðir 7 ferðir

Vit hava hoyrt um, hvussu Pætur ápostul setti Jesusi ein spurning: ”Harri, hvussu ofta eigi eg at fyrigeva bróður mínum, tá ið hann syndar móti mær? Um sjey ferðir?” (Matt 18,21). Tað kann væl vera, at Pætur hevur grundað yvir henda spurningin, av tí at jødisku lærararnir høvdu tosað um júst hetta. Í ár 180 e.Kr. segði Rabbi Jose ben Judah t.d.:

Um ein bróðir syndar móti tær, fyrigev honum. Fyrigev honum eisini aðru ferð og triðju ferð. Men fyrigev honum ikki fjóru ferð.

Men hjá Pæturi er fyrigevingarmarkið kortini eitt sindur hægri, uml. sjey ferðir. Men sum vit síggja, eru Gud vegir og hugsannir til alla eydnu ikki okkara vegir og hugsannir. Jesus svarar Pæturi og undirstrikar fyri honum og okkum, at vit ikki bert skulu fyrigeva øðrum um 7 ferðir, nei, harafturímóti skulu vit fyrigeva teimum, sum synda ímóti okkum, 70 ferðir 7 ferðir. Harvið undirstrikar Jesus fyri Pæturi, at okkara fyrigeving av øðrum eigur at vera óavmarkað, líkasum Guds fyrigevin av okkum eisini er óavmarkað.

Hóast Pætur ikki enn hevði sæð óendaligu dýpdina av Guds fyrigeving, so hevði hann kortini fatað, at vit eiga at fyrigeva, líkasum vit sjálvi eru blivin fyrigivin av Gudi. Áðrenn vit rista høvur at Pæturi og hansara spurningi, so kunnu vit kanska eisini líka seta okkum sjálvum henda spurningin: Høvdu vit megnað at fyrigivið onkrum av hjarta fyri somu synd ímóti okkum sjey ferðir? Kanska. Kanska ikki. Men yvir fyri Pæturi, lærusveinunum og okkum leggur Jesus kortini dent á, at okkara fyrigeving av øðrum eigur at vera líkasum Guds fyrigeving, nevniliga óavmarkað. Gud hevur veitt óendaliga stóra fyrigeving til óendaliga stórar syndarar!

10.000 talentir

Men er tað ikki eitt sindur ógvusligt at siga, at vit eru óendaliga stórir syndarar? Ikki sambært dagsins teksti. Tann ovurstóra upphæddin á 10.000 talentir (uml. 30 milliardir kr.) vísir okkum nevniliga, hvussu ovurstór syndaskuldin hjá okkum menniskjum er yvir fyri hinum heilaga og rættvísa Gudi. Syndaskuldin er so stór, at tað er heilt ógjørligt hjá okkum at rinda hana sjálvi. Men líkasum hjá hinum skuldabundna tænaranum, hevur okkara himmalski kongur í síni náði eisini eftirgivið okkum okkara ovurstóru syndaskuld. Paulus sigur tað so gott í Kol 2,13-14:

Eisini tykkum, sum vóru deyðir í misgerðum tykkara og í yvirhúð holds tykkara, gjørdi hann livandi saman við honum, við tað at hann fyrigav okkum allar misgerðir okkara, og strikaði út skuldabrævið, sum kom okkum við, og var skrivað við boðorðunum, tað sum var okkum ímót, og hann beindi fyri tí, við tað at hann negldi tað á krossin. 

Í hesum báðum versunum lýsir Paulus okkara álvarsligu støðu sum skuldabundnir syndarar: Vit vóru deyð í okkara misgerðum. Syndin er okkara stóri trupulleiki, tí at hon skilir okkum frá Gudi, og skilnaður frá Gudi ber deyða við sær: Likamligan deyða, andligan deyða og til síðst ævigan deyða. Og fyri okkum syndarar er tað bara ein vegur út úr hesum myrkrinum og út úr deyðanum, nevniliga saman við Jesusi. Hann tók okkara ómetaliga langa skuldabræv og gjørdi tað til sítt egna skuldabræv. Allar syndirnar, sum vit hava gjørt og fara at gera í okkara lívi, tók hann á seg sjálvan. Harvið tók hann eisini á seg sjálvan okkara dóm, deyða og skilnað frá Gudi. Alla tína og mína synd tók hann við sær upp á krossin, og har rindaði hann alla okkara skuld fult út við sínum egna lívið. Hann strikaði okkara skuldabræv við sínum blóði og gav okkum sítt egna reina og heilaga lív. Tí kunnu vit eisini líta fult og fast á, at vit eiga syndanna fyrigeving, frelsu og ævigt lív í hinum krossfesta og upprisna frelsaranum og við trúnni á hann!

Tað er fullgjørt!

Okkara ómetaliga langa skuldabræv, sum skildi okkum frá Gudi og sum bar ævigan deyða við sær, hevur Jesus beint burtur, tá hann doyði í okkara stað á krossinum. Og tað, sum hann hevur gjørt á krossinum, er ikki hálvgjørt, nei, tað er fullgjørt! Hesin boðskapurin um tað fullgjørda verkið á Golgata broytir lív enn tann dagin í dag. Hetta hevur eisini broytt mítt lív. Í míni syndaneyð kundi eg flýggja til hansara, sum bar mínar syndir og sum eisini strikaði mítt langa skuldabræv við sínum blóði. Hetta er eisini tað, sum t.d. broytti lívið hjá mínum langabba. Sum barn fekk eg ofta fortalt, hvussu hann í síni syndaneyð einaferð bað til Gud og segði: ”Er tað einki pláss fyri mær heima hjá tær?” Og so hoyrdi hann eina rødd tala til hansara, hóast hann stóð einsamallur úti í haganum og hegnaði. Henda klára røddin segði við hann: ”Eg doyði fyri allar heimsins syndir, og tínar vórðu taldar við!” Hetta broytti hansara lív fullkomiliga. Og hesin sami boðskapurin broytir eisini lív í dag: Jesus doyði fyri allar heimsins syndir, og okkara vórðu taldar við!

Vit eru dýrt keypt!

Jesu blóð reinsar okkum frá allari synd! Hetta kunnu vit líta fult og fast á! Tað er tann einasta fullkoman bótin fyri, mínar, tínar og syndirnar í øllum heiminum. Og hetta er ein bót, sum Jesus longur hevur goldið fyri at keypa okkum aftur til Guds. Og líkamikið hvussu nógv vit so vikast í okkara lívi, so vikast hetta kortini ongatíð. Jesus hevur goldið fyri allar okkara syndir einaferð, og tað er nokk fyri øll í allar ævir. Tí kunnu vit eisini ferð eftir ferð koma til altars og hvíla í orðunum, sum har verða søgd: ”Hesin kalikur er hin nýggi sáttmálin í blóði mínum, sum fyri tykkum verður úthelt til fyrigevingar syndanna. Ja, vit eru dýrt keypt! Ella sum Dietrich Bonhoeffer sigur:

Dýr er náðin fram um alt, tí hon hevur verið dýr fyri Gud, tí hon hevur kosta soni Guds lívið. 

Vit, sum vóru deyð í okkara misgerðum, hava av Guds stóru náði fingið lív og frelsu við trúnni á Jesus. Men kostnaðurin fyri okkara lív og frelsu var Jesu egna lív. Hetta er eisini tað, sum verður rópt fyri hitt sæla býtið. Jesus tók okkara synd og deyða á seg sjálvan, og vit fingu hansara rættvísi og æviga lív. Og við trúnni á hann kunnu vit eisini taka undir við tí, sum stendur skrivað í Opinberingini:

[H]onum, sum elskaði okkum og loysti okkum frá syndum okkara við blóði sínum og gjørdi okkum til kongaríki og til prestar hjá Gudi og faðir sínum. Honum veri dýrdin og mátturin um aldur og allar ævir! (Opb 1,5-6). 
Kristusvend eygu

Og nú koma vit so til niðurstøðuna: Vit læra at fyrigeva øðrum við at síggja, hvussu dýrt vit sjálvi eru keypt! Líkasum tann skuldabundni tænarin høvdu vit eisini eina ovurstóra syndaskuld, ja, vit vóru deyð í okkara misgerðum! Men tá ið vit sóu okkara skuld og í syndaneyð fullu niður á knø og bóðu Gud um náði og fyrigeving, tá fingu vit eisini fyrigeving fyri allar okkara syndir vegna Jesu fullgjørda verk á Golgata. Ístaðin fyri eina óendaliga stóra skuld vórðu vit við trúnni á Jesus nú signaði við allari andligari signing á himmnagrundum. Ja, hann gjørdi okkum til kongaríki og til prestar hjá sjálvum Gudi.

Henda ómetaliga stóra frelsan eigur at endurspeglast í okkara lívi. Ella sum vit syngja í sálminum Fyrigev oss syndir várar:

Mikið undur, mikil gleði! / Harrin fyrigevur mær, / Jesus mín, á hvørjum degi / eigi eg at takka tær. / O, tað var so dýrt eitt keyp, / tá tú tømdi deyðans steyp; / reinur mátti lívið lata / syndarum til lívs og bata. / Hjálp mær, Jesus, eg vil streva, / Halgi Andi, kraft mær ber, / heilt og fult at fyrigeva / hvørjum, sum her ilt mær ger...”

Hetta er tann bønin, sum verður til í ljósinum frá Guds náði og fyrigeving. Tá ið vit síggja, hvussu nógv vit hava fingi fyrigivið, tá eiga vit eisini at síggja, at vit eiga at fyrigeva øðrum, líkasum Gud hevur fyrigivið okkum. Tað ræður altso um at hava Kristusvend eygu hvønn dag; dagliga síggja Jesus á krossinum; dagliga minnast, at hann hekk har í mín stað, at hann tók alla mína synd, allan mín dóm og deyða á seg sjálvan, so at eg kundi fáa syndanna fyrigeving og ævigt lív í hansara sárum.

Ella sum Jesaja sigur:

Men hann varð særdur vára synda vegna og sundurbrotin vára misgerða vegna; okkum til friðar kom revsingin niður á hann, og av sárum hans fingu vit heilsubót (Jes 53,5). 
Endi

Tað er við at síggja hetta, at vit læra at vísa øðrum tað somu náði og miskunn, sum vit sjálvi hava fingið frá Gudi við trúnni á Jesus. Við Kristusvendum eygum læra vit nevniliga at síggja okkara næsta í tí rætta ljósinum, soleiðis at vit ikki kunnu gera nakað annað enn at fyrigeva honum av hjarta, eins og Gud av hjarta eisini hevur fyrigivið okkum. Amen.

Trúgv og skynsemi