Líknilsið um talentirnar

Líknilsið um talentirnar

 
 
00:00 /
 
1X
 

Jesus segði: “Við himmiríki er tað rætt sum við einum manni, sum ætlaði sær út av landinum at ferðast og kallaði húskallar sínar til sín og gav teimum tað, ið hann átti, upp í hendur; og einum gav hann fimm talentir, øðrum tvær og hinum triðja eina, hvørjum eftir sínum førimuni, og so fór hann av landinum. Men við tað sama fór tann, sum fingið hevði hinar fimm talentirnar, og handlaði við teimum og vann aðrar fimm talentir. Somuleiðis vann eisini tann, sum fingið hevði tvær, aðrar tvær. Men tann, sum fingið hevði hina einu, fór og gróv eitt hol í jørðina og fjaldi pengarnar hjá húsbónda sínum. Men tá ið long tíð var umliðin, kemur húsbóndin hjá hesum húskøllum aftur og ger upp roknskapin við teir. Og tann, sum fingið hevði hinar fimm talentirnar, kom fram og hevði aðrar fimm talentir við sær og segði: “Harri, tú fekst mær fimm talentir; sí, aðrar fimm talentir havi eg vunnið.” Húsbóndi hansara segði við hann: “Tað var væl gjørt, tú góði og trúgvi húskallur! Tú vart trúgvur yvir lítlum, eg vil seta teg yvir nógvum. Far inn til gleði harra tíns!” Tá kom eisini tann fram, sum fingið hevði hinar tvær talentirnar, og segði: “Harri, tú fekst mær tvær talentir; sí, aðrar tvær talentir havi eg vunnið.” Húsbóndi hansara segði við hann: “Tað var væl gjørt, tú góði og trúgvi húskallur! Tú vart trúgvur yvir lítlum, eg vil seta teg yvir nógvum. Far inn til gleði harra tíns!” Síðan kom eisini tann fram, sum fingið hevði hina einu talentina, og segði: “Harri, eg kendi teg, at tú ert ein harður maður, ið heystar inn, har sum tú ikki sáaði, og savnar saman, har sum tú ikki stroyddi; og eg óttaðist og fór tí burtur og fjaldi talent tína í jørðini. Sí, her hevur tú títt!” Men húsbóndi hansara svaraði og segði við hann: “Tú illi og lati húskallur! Tú visti, at eg heysti inn, har sum eg ikki sáaði, og savni saman, har sum eg ikki stroyddi! Tú átti tí at hava sett peningar mínar inn hjá peningavekslarunum; so hevði eg, tá ið eg kom heim, kunnað fingið mítt aftur við rentu. Takið tí talentina frá honum og latið tann, sum hevur hinar tíggju talentirnar, fáa hana. Tí at einum og hvørjum, sum hevur, skal verða givið, og hann skal hava í yvirflóð; men tann, sum einki hevur, frá honum skal verða tikið eisini tað, sum hann hevur. Og kastið hin ódugna húskallin út í myrkrið fyri uttan; har skal verða grátur og tannagrísl!” (Matt 25,14-30).

Tá ið Jesus kemur aftur

Í Jesu samtíð hevði ein talent tað sama virðið sum 6000 drakmur. Hetta var uml. tað, ið ein arbeiðsmaður tjenti í 20 ár. Ein talent er altso ein sera stór peningaupphædd. Men tá ið vit í dag brúka orðið talent sipa vit sum oftast ikki til pengar, men til hetta, at ein hevur serligar gávur til eitt ella annað. Nú á døgum er tað t.d. blivið nokkso vanligt at síggja ymisk talent show í sjónvarpinum. Hetta eru kappingar, har ið roynt verður at finna tann besta sangaran, dansaran ella okkurt heilt annað. Nógv melda seg til at framføra, hóast tey vita, at tey eisini skulu verða dømd av dómarunum. Allan vegin ígjøgnum sendingina verða smáðir dómadagar hildnir, har ið luttakararnir antin sleppa víðari ella verða soldaði frá. Hetta er nakað, sum fólk dáma væl at hyggja eftir og undurhalda seg við, hóast dómur er ein fastur táttur allan vegin ígjøgnum sendingina.

Dómur er eisini ein fastur táttur í kapitulinum, sum vit hava lisið frá, nevniliga Matteusevangeliið kapitul 25. Her sigur Jesus trý kend líknilsir: Hinar 10 moyggjarnar, talentirnar og dóm heimsins, har ið vit hoyra um skilnaðin millum seyðirnar og geitirnar. Samanumtikið bera hesi trý líknilsini okkum ein greiðan boðskap frá Jesusi: Hann minnir lærusveinarnar og okkum á sína afturkomu, og  at hann skal døma øll menniskju, og at vit tí eiga at fyrireika okkum til at møta honum á evsta degi. Og á hesum stóra dómadegi verður tað eisini soleiðis, at summi sleppa víðari til himmals, meðan onnur verða soldaði frá og glatast. Og í grundini er tað hetta, sum øll trý líknilsini í Matt 25 sipa til, nevniliga hvussu tað verður, tá ið Jesus kemur aftur sum dómari heimsins.

Trúføst og íðin

Líknilsið um talentirnar kann deilast upp í tveir partar:

Fyri tað fyrsta eiga vit sum kristin at gera nakað, áðrenn Jesus kemur aftur. Vit eiga nevniliga at vera trúføst og íðin í okkara gerningi fyri Harranum. Fyri tað næsta eiga vit sum kristin at vita nakað, áðrenn Jesus kemur aftur, nevniliga hetta, at okkara gerningur fær antin stóra løn ella harðan dóm. 

Jesus hevur nakað sera týdningarmikið at læra okkum í hesum líknilsinum: Vit mugu vera trúføst og íðin viðvíkjandi tí, sum hann hevur givið okkum at tæna honum við! Líkasum maðurin í líknilsinum fór út at ferðast, soleiðis kunnu vit eisini siga, at Jesus er farin á eina ferð. Hetta minnast vit Kristi himmalsferðardag. Og hetta játta vit eisini, hvørja ferð vit siga trúarjáttanina: Jesus er “…farin til himmals, sitandi við høgru hond Guds Faðirs, hins alvalda, haðani hann kemur at døma livandi og deyð.” Jesus er altso farin til himmals, men tað kemur eisini ein dagur, har ið hann fer at døma bæði livandi og deyð. Og tann dagin ræður tað altso um at vera til reiðar. “Vakið tí, tí at tit vita hvørki dagin ella tíman!” sigur Jesus í hinum fyrra líknilsinum um tær 10 moyggjarnar.

Trúgvin er ongatíð aleina

Jesus talaði um dómadag sum nakað innlýsandi, men tað gera nútímans menniskju ikki. Harafturímóti hugsa nógv, at alt hetta við dómadegi er nakað burturoldað tvætl. Hetta kemst kanska av teirri orsøk, at okkara syndiga natúra ikki dámar at verða mint á hin komandi dómin. Men líkasum ein góður lækni má siga sjúklinginum frá, hvørja sjúku hann hevur, og hvønn heilivág hann skal taka, fyri at blíva frískur, soleiðis ber Jesus okkum eisini boðini um okkara synd, tann komandi dómin, og hvussu vit verða frelst.

Í okkara samanhangi hava vit altíð lagt stóran dent á hetta, at vit verða frelst við trúgv aleina, uttan gerningar. Tað er ikki so, at vit skulu gera okkum uppiborin til frelsuna við okkara góðu gerningum. Men tað tykist sum um dagsins tekstur kortini sigur beint tað mótsætta, nevniliga at vit verða dømd eftir okkara gerningum. Hvussu hongur hetta so saman? Jú, eg haldi at hesi bæði eru tvær síður av somu søk. Tað er satt, at vit verða frelst við trúgv aleina, men trúgvin er kortini ongatíð aleina. Hetta er eisini tað, sum verður undirstrikað fyri okkum í Jákupsbrævinum: “Tí at eins og likamið er deytt uttan anda, soleiðis er eisini trúgvin deyð uttan gerningar” (Ják 2,26). Við øðrum orðum ber ein livandi trúgv gerningar við sær. Men um eingir gerningar fylgja trúnni, so er trúgvin deyð. Og ein deyð trúgv frelsir ongan! Tað ger einans hin livandi trúgvin á Jesus! Tað er altso eitt óloysiligt samband millum okkara trúgv og okkara gerningar!

Samfelag við Jesus

Øll, ið trúgva á Jesus, eru fødd av nýggjum. Paulus lýsir eisini hetta, tá ið hann sigur: “…tað eri ikki longur eg, sum livi, men Kristus livir í mær” (Gal 2,20). Og um Kristus livir í okkum, so kemur hetta at vísa seg á ein ella annan hátt í okkara lívi, t.d. at vit fyrigeva og tæna øðrum, líkasum Gud eisini hevur fyrigivið og tænt okkum. Ja, tað er satt, at vit ikki verða frelst vegna okkara gerningar, men um vit als ikki hava Kristi gerningar í okkara lívi, so hava vit heldur ikki Kristus í okkara lívi. Hetta er tað sama, sum Jesus eisini leggur dent á í líknilsinum um víntræið og greinarnar: “Eg eri hitt sanna víntræið, og faðir mín er víngarðsmaðurin. Eina og hvørja grein á mær, sum ikki ber ávøkst, hana tekur hann burtur, og eina og hvørja, sum ber ávøkst, reinsar hann, til tess at hon skal bera meiri ávøkst” (Jóh 15,1-2). Andligt lív og ávøkstur verður altso einans til veruleika, tá ið ein hevur samfelag við Jesus.

Eitt stórt ríkidømi

Líkasum maðurin í líknilsinum gav húskøllunum tað, ið hann átti, upp í hendur, soleiðis hevur Gud eisini givið sínum børnum eitt stórt ríkidømi upp í hendur. Hann hevur givið okkum trúgv, náði, syndanna fyrigeving og ævigt lív! Við einum orði hevur hann givið okkum sjálvan gleðiboðskapin upp í hendur. Og ein veruligur gleðiboðskapur er sjálvandi ikki nakað, ið ein goymir burtur. Tað kann vera, at vit verða freistaði til at tiga gleðiboðskapin burtur vegna mannaótta, dovinskap, ella tí at vit ikki ynskja, at nakað skal broytast í okkara lívi. Men ein veruligur gleðiboðskapur sigrar sjálvandi yvir øllum hesum og er harafturímóti nakaða, ið ein á ein ella annan hátt bera víðari til síni nærmastu. Omaná hetta hevur Gud eisini givið okkum ymiskar náðigávur. Ein náðigáva er tann andligi førleikin, sum Gud gevur teimum kristnu í teirra tænastu fyri Gudi og menniskjum. Og í Guds ríkis tænastu er einki arbeiðsloysi! Øll hava vit fingið ymiskar talentir frá Gudi.

Í líknilsinum um talentirnar boðar Jesus okkum ein sera álvarsaman boðskap, nevniliga hetta, at vit í trúfesti eiga at brúka tær gávurnar, sum vit hava fingið frá Gudi. Um vit á hinari hondini goyma hesar gávurnar burtur, tá verður tað við okkum, líkasum hjá hinum ódugna húskallinum. Men hetta er ikki nakað, ið Jesus ynskir fyri nakran av okkum, og tí kemur hann jú eisini við hesum líknilsinum um talentirnar.

Ljós heimsins

Sum kristin hava vit fingið eitt nýtt lív, sum skal bera ávøkst. Harumframt hava vit eisini fingið gávur at røkja gleðiboðskapin við í hesum heimi. Ikki øll skulu gera tað sama, men ein og hvør eigur kortini at vera trúfastur í tí gerningi, sum hann ella hon hava fingið litið upp í hendur frá Gudi. Gleðiboðskapurin – hetta stóra ríkidømið – er sjálvandi ikki nakað, sum vit grava niður og goyma burtur fyri øðrum menniskjum. Nei, harafturímóti er hetta nakað, sum vit við gleði deila við onnur menniskju. Hetta er jú ein veruligur gleðiboðskapur! Jesus undirstrikar eisini hetta í fjallaprædikuni, har ið hann m.a. sigur: “Tit eru ljós heimsins. Ikki kann tann staður verða fjaldur, ið er uppi á fjøllum. Ikki heldur kveikja tey ljós og seta tað inn undir skeppumálið, men í ljósastakan; tá lýsir tað fyri øllum, ið inni eru í húsinum” (Matt 5,14-15). Soleiðis er tað eisini við okkum, sum hoyra Jesusi til. Vit hava fingið gleðiboðskapin, eitt bjart ljós í heimsins myrkri, eitt stórt ríkidømi frá Gudi. Og Gud vil ikki, at vit seta hetta ljósið undir skeppumálið. Nei, hann vil, at vit skulu bera hansara ljós víðari til okkara medmenniskju.

Vit hava fingið eina skuld

Tað endaði als ikki hjá gott hjá húskallinum, ið fjaldi sína talent í jørðini. Í líknilsinum kallar húsbóndin henda húskallin fyri ein illan, latan og ódugnan húskall, og endin er, at hann verður kastaður út í myrkrið fyri uttan, har ið tað skal verða grátur og tannagrísl. Tað er einki at taka feil av, at Jesus vil ávarða okkum øll ímóti at gera tann sama feilin, sum hesin húskallurin gjørdi. Harafturímóti eggjar hann okkum til at líkjast hinum báðum húskøllunum, sum ikki fjaldu teirra talentir, men sum handlaðu við teimum og vunnu sær fleiri talentir. Her er talan um greinar, ið bera ávøkst. Her er talan um ljós, ið verða sett í ljósastakan, soleiðis at tað lýsir fyri øllum í húsinum. Og hetta er eisini tað, sum Gud ynskir fyri okkum, sum hoyra honum til. Hann hevur givið okkum gleðiboðskapin upp í hendur, og harvið hava vit eisini fingið eina skuld yvir fyri okkara næsta. Hetta er eisini tað, ið Paulus leggur dent á, tá ið hann sigur: “Bæði Grikkum og barbárum, bæði hjá vísum og fákunnum standi eg í skuld. Soleiðis eri eg eisini fyri mín part fúsur til at boða gleðiboðskapin…” (Róm 1,14-15). Líkasum hjá Paulusi fáa vit eisini eina skuld, tá ið vit fáa Guds náði. Vit, sum hava hoyrt gleðiboðskapin, og sum hava fingið Guds ríku náði, skylda nú at bera okkara næsta tann sama gleðiboðskapin og tí somu náðina, sum vit sjálvi hava fingið. Hvussu hetta so vísir seg í okkara lívi, er ymiskt frá persón til persón. Húsbóndin gav jú húskøllunum talentir eftir førimuni. Ein fekk fimm. Ein fekk tvær. Og ein fekk eina talent. Hetta er eisini tað, sum Paulus leggur dent á í Efesusbrævinum: “Men einum og hvørjum av okkum varð náðin givin eftir tí máli, sum Kristus hevur mált honum gávu sína við” (Ef 4,7). Ella sum vit hava sungið:

Ójavnt Harrin gávur býtir, 
ein fær færri, annar fleir; 
hvør sum væl tær gávur nýtir, 
honum vil Guð geva meir; 
víst vit fingu øll so frægt, 
at um vit tað nýta rætt, 
heim til Guðs vit skulu náa, 
ævigt lív og sælu fáa.

Við nøkrum fáum orðum fær Mikkjal á Ryggi her undirstrikað tað, ið líknilsið um talentirnar snýr seg um. Vit mugu minnast, at ein talent var ein sera stór peningaupphædd. Tann, sum fekk eina talent, fekk altso sera nógv litið upp í hendur. Og soleiðis er tað eisini við okkum, sum hava fingið hvør sítt mál av náði. Men líkamikið hvussu nógv Kristus hevur mált okkum, so er eitt kortini galdandi fyri okkum øll, og tað er hetta, at vit øll hava fingið ómetaliga nógv litið upp í hendur. Vit hava fingið gleðiboðskapin!

Við Kristusvendum eygum

Í líknilsinum um talentirnar síggja vit eina líkheit millum okkara likamliga virksemi og okkara andliga virksemi. Um vit t.d. eru røsk til at venja okkara likam, so er úrslitið, at vit orka meir og meir. Um eg t.d. byrji at renna og haldi á við at renna, so verði eg betur og betur fyri. Men um vit harafturímóti als ikki venja okkara vøddar, so verða vit veikari og veikari. Tað sama er eisini galdandi viðvíkjandi okkara andligu heilsu. Um vit eru trúføst viðvíkjandi tí, ið Gud hevur givið okkum at tæna honum við, so fáa vit enn meir litið upp í hendur. Men um vit harafturímóti ikki eru trúføst, so endar tað við tí, at vit eisini missa tað, ið vit fingu. Ella sum Jesus sigur í líknilsinum: “Takið tí talentina frá honum og latið tann, sum hevur hinar tíggju talentirnar, fáa hana.” Jesu líknilsi er sostatt ein sterk áminning til okkum um at vera trúføst og íðin í okkara tænastu fyri Gudi og menniskjum. Men hetta er ikki ein tænasta, sum vit kunnu kalla fram í okkum sjálvum. Nei, henda tænastan verður einans til veruleika í okkara lívi, tá ið vit hava ein livandi felagsskap við okkara Harra, á sama hátt sum greinin eisini bara kann bera ávøkst, tá ið hon hevur samband við sjálvt víntræið. Tað er altso í felagsskapinum við Jesus, at henda tænastan verður til veruleika í okkara lívi. Sum kristin hava vit øll fingið eitt skeið at renna, og tað er bara ein máti at fullrenna tað uppá, nevniliga við at gera, sum vit lesa í Hebrearabrævinum: Við treysti renna vit tað skeið, sum okkum er fyri sett, “við tað at vit líta til upphavsmann og fullkomnara trúarinnar, Jesus” (Hebr 12,1-2). Við Kristusvendum eygum fáa vit altso mátt og frímóð til at standa í tí tænastuni, sum hann kallar okkum til. Við Kristusvendum eygum fullrenna vit skeiðið, og harvið sleppa vit eisini at hoyra tey vælsignaðu orðini av Jesu munni: “Tað var vælgjørt, tú góði og trúgvi húskallur! Tú vart trúgvur yvir lítlum, eg vil seta teg yvir nógvum. Far inn til gleði harra tíns!” Hetta er tað, ið Jesus ynskir fyri teg og meg. Og hetta er eisini orsøkin til, at hann kemur við hesum líknilsinum um talentirnar. Hann vil bjarga okkum undan glatanini – myrkrinum uttanfyri, har ið tað verðr grátur og tannagrísl. Og hann vil bjarga okkum, soleiðis at vit á dómadegi sleppa at hoyra tey vælsignaðu orðini: “Far inn til gleði harra tíns!”

Ganga kanst tú fram í trygdum, 
gevur tú teg í Guðs hond, 
víða hvar í heimsins bygdum 
hjálp hans altíð er í nánd. 
Vík tú ikki av hans veg, 
sjálvur vil hann styðja teg, 
loysa av tær tínar syndir, 
leiða teg til himlagrindir.

Fest títt eyga á Jesus!

Fest títt eyga á Jesus!

 
 
00:00 /
 
1X
 

Og við tað sama noyddi hann lærusveinarnar at fara í bátin og fara undan honum yvir um hinumegin, meðan hann læt mannamúgvurnar fara avstað. Og tá ið hann hevði latið mannamúgvurnar fara, fór hann fyri seg sjálvan niðan á fjallið at halda bøn; og tá ið seint var vorðið, var hann har einsamallur í einingi. Men báturin var longu mitt úti á vatninum, og var illa staddur av aldunum, tí at teir høvdu andróður. Og í fjórðu náttarvøku kom hann til teirra gangandi eftir vatninum. Men tá ið lærusveinarnir sóu hann koma gangandi eftir vatninum, kom ræðsla á teir, og teir søgdu: «Hatta er eitt spøkilsi.» Og teir rópaðu av ræðslu. Men í somu stund talaði Jesus til teirra og segði: «Havið gott treyst! Tað eri eg! Óttist ikki!» Men Pætur svaraði honum og segði: «Harri, er tað tú, so bið meg koma til tín eftir vatninum.» Men hann segði: «Kom!» Og Pætur steig út úr bátinum og gekk eftir vatninum fyri at koma yvir at Jesusi. Men tá ið hann sá illveðrið, óttaðist hann; og tá ið hann tók at søkka, rópaði hann og segði: «Harri, bjarga mær!» Í tí sama rætti Jesus hondina út og tók í hann og sigur við hann: «Fátrúni maður, hví ivaðist tú?» Og tá ið teir vóru komnir inn í bátin, makaði vindurin. Men teir, ið vóru á bátinum, fullu niður á knæ fyri honum og søgdu: «Sanniliga ert tú sonur Guðs!» (Matt 14,22-33).

Við báti á Genesaretvatninum

Eg havi eitt serligt forhold til henda tekstin, sum vit júst hava hoyrt. Fyri 20 árum síðani var eg nevniliga ein túr í Ísraels saman við einum góðum vinmanni. Vit feraðust víða um í Ísrael og sigldu m.a. við báti á Genesaretvatninum. Úti á vatninum las eg eisini í Bíbliuni um hesa hendingina. Tað er nakað heilt serligt at lesa og hoyra um tær Bíbilsku hendingarnar, tá ið ein er staddur júst har, ið hesar hendingarnar fóru fram. Staddur í bátinum kundi eg eisini peika út á vatnið og siga: “Ja, her onkustaðni var tað so, at Jesus gekk.” Og hetta, at ein ávísur staður ella eitt ávíst vatn verður knýtt at teimum Bíbilsku frásøgnunum, tað er eisini við til at undirstrika fyri okkum, at frásøgnirnar eru farnar fram í hesum heiminum. Hetta er ikki eitt ævintýr, nei, talan er um eitt veruligt undur: Jesus gekk eftir vatninum, og tað gjørdi Pætur eisini í eina løtu. Tá eg í dag lesi henda tekstin, so verði eg í huganum eisini tikin aftur til ta ferðina eg sjálvur sat í einum báti úti á Genesaretvatninum. Og eg hugsi, at vit í dag kunnu gera júst hetta: í huganum at seta okkum í bátin saman við Pæturi, fara út á vatnið og royna at seta okkum inn í tað, ið har verður boðað bæði Pæturi og okkum.

Sonur Guds

Tað, sum vit fyrst og fremst síggja í dagsins teksti, tað er hetta, at Jesus noyddi lærusveinarnar at fara í bátin og fara undan honum yvir um vatnið. Tað, at hann mátti noyða teir, inniber sjálvandi eisini, at teir ikki vildu fara frá honum. Hví noyddi hann teir so at fara avstað? Jú, eftir øllum at døma komst hetta av tí, sum var hent beint áðrenn, nevniliga eitt stórt matundur: Jesus hevði mettað 5000 menn, umframt konur og børn við fimm breyðum og tveimum fiskum. Og tá ið fólkið sá hetta, ætlaðu tey at “…taka hann við valdi, til tess at gera hann til kong” (Jóh 6,15). Jesus visti, at fólkið hevði eina Messiasvón. Tey vónaðu, at hin komandi Messias skuldi vera ein politiskur leiðari, ið vildi bjarga jødiska fólkinum undan tí Rómverska hersetingarvaldinum. Tí vildu tey eisini gera hann til kong. Og tað er eisini hugsandi, at lærusveinarnir hava verið hugtiknir av júst hesi tankagongdini, og at Jesus tí mátti noyða teir at fara avstað við bátinum, soleiðis at hann kundi vísa teimum, hvør ið hann veruliga var, og soleiðis at teir kundu tilbiðja og játta hann sum tann, ið hann veruliga er. Við at ganga á vatninum vísti Jesus nevniliga Pæturi og lærusveinunum, at hann hevði guddómligan mátt. Einki er ómøguligt fyri Gud. Hann valdar yvir natúruni, sum hann sjálvur hevur skapað. Henda sama guddómliga máttin sýndi Jesus lærusveinunum, tá ið hann gekk eftir vatninum. Og tí játtaði Pætur eisini at enda: “Sanniliga ert tú sonur Guðs!” Hetta er eisini tað, sum vit játta, tá ið vit siga trúarjáttanina saman: Vit trúgva á Jesus Krist, Guds einborna Son, váran Harra. Og um vit veruliga trúgva hesum, sum vit játta, so vita vit eisini, at hann kann hjálpa okkum, líkasum hann eisini hjálpti lærusveinunum og hinum søkkandi Pæturi úti á Genesaretsvatninum.

Kom!

Jesus er akkurát tann sami í dag, sum hann var tá á døgum. Hann hevur akkurát tann sama máttin í dag, sum hann hevði tá. Og tí kunnu tú og eg eisini líta fult og fast á, at hann er við okkum í okkara lívi – eisini tá ið tað gerðst trupult og tær stóru aldurnar á lívsins havi bróta niður yvir okkum. Eisini tá kunnu vit líta á, at hann kemur gangandi til okkum og sigur: Havið gott treyst! Óttist ikki! Eg eri við tykkum! Og júst hetta, at Jesus er við okkum, hevur avgerandi týdning í okkara lívi. Tað hevur alt at siga, um ein hevur hann í lívinum ella ikki. So, um tú enn ikki hevur hann í lívinum; um tú enn ikki hevur sæð, hvør ið Jesus veruliga er, ger so líkasum Pætur, tá ið tú t.d. kemur heim. Og tá meini eg sjálvandi ikki við, at tú skalt fara oman í fjørðina fyri at vita, um tað riggar at ganga á sjónum. Nei, harafturímóti meini eg við hetta, at tú, tá ið tú kemur heim, skalt gera bønina hjá Pæturi til tína egnu bøn og siga: Harri, er tað tú, so bið meg koma til tín! Og til hesa hjartans bøn finst bara eitt svar frá Jesusi, og tað er tað sama svarið, sum hann eisini gav Pæturi. Hann sigur: “Kom!” Og tá ið hann sigur sítt “kom!” við teg og meg, tá eru hetta eini boð, sum vit kunnu líta fult og fast á, líkasum Pætur eisini leit fult og fast á hetta eina orðið frá Jesusi, tá ið hann steig út úr bátinum – kosta hvat tað kosta vil!

Vit kunnu líta á Jesu innbjóðing, tá ið hann sigur við okkum: “kom!” Og við hansara innbjóðing kunnu vit eisini stíga út á hansara lyftir til júst okkum. “Komið higar til mín øll tit, sum arbeiða og ganga undir tungum byrðum, og eg vil veita tykkum hvílu”, sigur Jesus (Matt 11,28). Hetta er ein hvíla og ein troyst, sum vit kunnu eiga mitt á lívsins ofta stormharða havi. Hetta er eisini tann sama æviga hvílan, sum vit fara at syngja um um eina løtu:

Lat akker falla! Eg náddi havn,  
farvæl, tú ótrygga bylgja!  
Eg leggi meg í hans kærleiksfavn,  
sum trúgvur mær vildi fylgja.  
Hoyr, kendar røddir meg blíðar kalla,  
nú stilt mítt akker man niður falla  
í tryggu, sælu hvíldarhavn!

Hesa hvíluna bæði í lívi og deyða fært tú sum ogn, tá ið tú ert lýðin móti Jesu kallandi rødd, ið sigur við teg: “Kom!” “Fylg mær!”

Einsamallur í bøn

Nakað, sum vit eisini síggja í evangeliinum til henda dagin, er at Jesus hevði tørv á at vera fyri seg sjálvan. Jesus hevði metta 5000, og nú vildu fólk eisini gera hann til kong, men í øllum rokanum hevði hann brúk fyri at trekkja seg til síðis og vera fyri seg sjálvan í bøn til Gud. Um sjálvur sonur Guds hevði tørv á hesum, hvussu nógv meir hava tú og eg so ikki tørv á júst hesum? Okkara ferð yvir lívsins hav kann jú vera baldrut. Tað hendur alla tíðina okkurt, og um vit ikki seta tíð av til tær friðarligu bønarløturnar saman við Gudi, ja, so er eingin friður og eingin bøn, og tað hevur álvarsamar fylgjur fyri okkum sum kristin. Bønin er jú andadráttur teirra kristnu! Um vit ikki biðja, so kvalast vit spakuliga! Í dagsins teksti vísir Jesus okkum bønarvegin: “Og tá ið hann hevði latið mannamúgvurnar fara, fór hann fyri seg sjálvan niðan á fjallið at halda bøn…”

Tað er ríkiligt av fjøllum her í Føroyum, so vit kunnu ikki umskilda okkum við, at vit ikki hava nakað fjalla at fara upp á. Men í grundini er tað ikki sjálvt fjallið, sum er tað avgerandi her. Nei, tað sum er avgerandi, er hetta, at finna og brúka sítt egna loynikamar. Henda dagin var fjallið loynikamarið hjá Jesusi –  eitt stað, har hann kundi vera einsamallur í einingi saman við Faðirinum í bøn. Hetta var eisini tað, sum Jesus sjálvur hevði lært lærusveinarnar at gera. Og hetta er eisini tað, sum hann lærir teg og meg at gera: “Men tú, tá ið tú heldur bøn, tá far innar í kamar títt og lat aftur hurð tína og bið til faðir tín, sum er í loyndum, og faðir tín, sum sær í loyndum, skal gjalda tær”, sigur Jesus (Matt 6,6). Um Jesus hevði brúk fyri at trekkja seg til síðis fyri at vera einsamallur og stillur saman við Gudi í bøn, so hava tú og eg sanniliga eisini brúk fyri tí! Og tað eru eisini stór lyftir knýtt at júst hesum. Paulus sigur t.d.: “Verið ikki stúrnir fyri nøkrum, men latið í øllum lutum tráan tykkara koma fram fyri Guð í ákallan og bøn við tøkk, og Guðs friður, sum ber av øllum viti, skal varðveita hjørtu tykkara og hugsanir tykkara í Kristi Jesusi” (Fil 4,6-7). Hetta er fruktin, sum vit fáa í loynikamarinum! Hetta er andadráttur teirra kristnu! Hetta er tað, sum tú og eg hava brúk fyri fyri at liva. Latið okkum tí gera, sum Paulus sigur: “Verið …. áhaldandi í bønini” (Róm 12,12).

Fest títt eyga á Jesus!

Í einum kendum sangi syngja vit:

Fest títt eyga á Jesus, 
so mildur hann bjóðar tær frið. 
Og tá myrkrið fjalir tín veg á mál, 
Jesus sjálvur tær gongur við lið.

Hetta er eisini nakað, sum vit kunnu læra í dagsins teksti, nevniliga tað, at Jesus gongur við okkara lið, hann er altíð nær, hann kann altíð hjálpa okkum – eisini tá ið stormurin leikar harðast og øll vón tykist at vera úti. Og í dagsins teksti læra vit eisini, hvønn avgerandi týdning tað hevur fyri teg og meg altíð at hava kristusvend eygu.

Vit hava lisið, at báturin var illa staddur av aldunum á Genesaretvatninum. Og tankin um eina váta grøv hevur neyvan verið fjarður frá nøkrum av teimum. Men mitt í teirra neyð, meðan aldurnar kastaðu bátin aftur og fram, kom Jesus gangandi til teirra eftir vatninum. Teir vóru ræðsluslignir, tí at teir hildu, at hetta var eitt spøkilsi. Men mitt í teirra neyð og ræðslu talaði Jesus til teirra og segði: “Havið gott treyst! Tað eri eg! Óttist ikki!” Jesu nærvera broytti alt fyri hinar neyðstaddu lærusveinarnar. Tá ið teir festu teirra eygu á Jesus og hoyrdu hansara kallandi rødd, vórðu teir fyltir við vón og dirvi mitt í illveðrinum. Hetta er eisini tann sama vónin og tað sama dirvi, sum Jesus eisini bjóðar tær og mær í dag. Hóast tað kennist sum um tú mást stríðast púra einsamallur, so ert tú kortini ongatíð einsamallur sum ein sannur kristin. Jesus gongur við tína lið! Ella sum vit plaga at syngja:

Men sigla eina eg ofta má 
á nátt í storminum kalda, 
tá ei er stjørna, ei land at sjá, 
eg onga leið veit at halda. 
Tá grøv eg síggi í bárum køldum, 
tá kemur Jesus á havsins øldum, 
í síðstu, myrku náttarvakt.

Tað er einans Jesu nærvera í okkara lívi, sum kann bjarga okkum í lívsins illveðrið! Tá kemur Jesus eisini á havsins øldum til okkum! Einans Jesu nærvera rekur óttan burtur og gevur okkum í staðin vón og dirvi bæði í lívi og deyða! Ella sum vit hava hoyrt í lestrinum til í dag: “[T]eir, ið vóna á Harran, fáa kraft av nýggjum og hevja seg sum á arnarveingjum; teir renna og ikki møðast og ganga og ikki maktast” (Jes 40,31). Hetta var eisini júst tað, sum Pætur upplivdi úti á Genesaretvatninum. Líkasum hinir lærusveinarnir var Pætur eisini bangin fyri, at teir fóru at doyggja í hesum illveðrinum. Men tá ið hann festi sítt eyga á Jesus, fyltist hann við vón mitt í neyðini. Tað var bara Jesus, sum kundi bjarga honum! Og tí rópar hann eisini á Jesus og sigur: “Harri, er tað tú, so bið meg koma til tín eftir vatninum.” Og Jesus segði: “Kom!” Og síðani hendi eitt stórt undur: Pætur út á vatnið gekk, tá hann sá á Jesus! Og líkasum tá, henda undur eisini í dag, hvørja ferð menniskju festa teirra eygu á Jesus. Tað er jú við at festa okkara eygu á Jesus, at vit verða frelst:

Fest títt eyga á Jesus, 
hans eyga er vent móti tær. 
Ver nú glaður, synd tín øll strikað er, 
hana Jesus á Golgata bar.

Hetta er líkasum við koparorminum í oyðimørkini. Ísraelsfólk vórðu deyðasjúk vegna eiturormarnar, sum bitu tey. Men Gud gjørdi teimum ein frelsuveg. Móses skuldi gera ein koparorm og seta hann upp á stong. Og øll tey, sum hugdu upp á koparormin hildu lívið (4 Mós 21,8-9). Soleiðis er tað eisini við Jesusi! Ella sum Jesus sigur við farisearan Nikodemus: “Og eins og Móses hevjaði upp ormin í oyðimørkini, soleiðis eigur menniskjusonurin at verða upphevjaður, til tess at ein og hvør, sum trýr, skal hava ævigt lív í honum” (Jóh 3,14-15). Vit verða frelst við at hyggja upp á Jesus. Vit verða frelst við at rætta okkara tómu og máttleysu hendur út til hansara í okkara syndaneyð og bøn um hjálp. Og tá ið tú, líkasum hin søkkandi Pætur, rópar: “Harri, bjarga mær!” tá kanst tú eisini líta fult og fast á, at Jesus eisini rættir tær sína frelsandi hond. Heit so á meg á neyðar degi, eg skal bjarga tær, og tú skalt lova mær!sigur sálmaskaldið. Og júst hetta gjørdist ein livandi veruleiki hjá Pæturi hesa náttina úti á Genesaretvatninum. Og hetta hevur eitt ótal av menniskjum eisini ásanna líka síðani, nevniliga hetta, at tað er frelsa í at festa sítt eyga á Jesus – at rætta sínar hendur út til hansara í bøn um hjálp.

Endi

Eg byrjaði við at siga, at eg havi eitt serligt forhold til dagsins tekst. Kanska kemst hetta eisini av teirri orsøk, at eg í mínum lívi ofta havi kent meg sum hin fátrúna og søkkandi Pætur. Og tað kann vera, at tú eisini hevur havt tað soleiðis ella kanska hevur tað soleiðis júst í hesi løtu. Jesus er kortini tann sami í dag, sum hann var tá. Og um tú, líkasum Pætur, rættir tína hond út til Jesus og biðjur hann bjarga tær, tá kanst tú eisini líta á, at Jesus vil rætta tær sína frelsandi hond. Og líka sum hjá Pæturi vil hetta føra til lovsong í tínum lívi, soleiðis at tú eisini kanst taka undir við Pæturi, tá ið hann játtar og sigur: “Sanniliga ert tú sonur Guðs!”

Fest títt eyga á Jesus, 
hygg inn í hans andlit so kært. 
Og øll heimsins gleði tá fánar burt  
í tí náði og dýrd, ið tú sært.

Hetta er tað, sum Pætur gjørdi. Og hetta er eisini tað, sum Pætur forsømdi at gera, tá ið hann festi síni eygu á tær stóru aldurnar á vatninum. Og hetta er eisini tað sama, sum vit so lættliga gera, tá ið vit missa Jesus úr eygsjón og festa okkara eygu á tær stóru aldurnar á lívsins stormharða havi. Men so leingi Pætur hevði eygu síni fest á Jesus, gekk hann á vatninum. Og soleiðis er tað eisini við tær og mær. Tað er við Kristusvendum eygum, at vit vinna vegin fram á mál! Hetta er eisini tað, sum rithøvindurin til Hebrearabrævið undirstrikar fyri okkum, tá ið hann eggjar okkum til at renna tað skeið, sum okkum er fyri sett, við treysti, “…við tað at vit líta til upphavsmann og fulkomnara trúarinnar, Jesus” (Hebr 12,1-2). Við okkara eygum festum á hann, vinna vit vegin fram! Við okkara eygum festum á hann, eiga vit vón og dirvi í hesum lívinum, og tað gera vit eisini, tá ið hin síðsti stormurin ger seg galdandi:

Tá síðsti stormur er riðin av, 
á ljósu strondum eg lendi, 
tá skal eg skoða, hvat Harrin gav 
til tey, sum aftur ei vendu; 
ei nakar hugi tað skilja kundi, 
ei nakað eyga tað síggja mundi, 
hvat har hann hevur teimum goymt.

Fest tí títt eyga á Jesus! Amen.

Barnadrápið í Betlehem

Men tá ið teir vóru avstað farnir, sí, tá sýndi eingil Harrans seg í dreymi fyri Jósefi og segði: “Statt upp, tak við tær barnið og móður tess og flýggja til Egyptalands og verð har, til eg sigi tær til; tí at Heródes ætlar at leita eftir barninum til tess at drepa tað.” Men hann fór upp, tók barnið og móður tess við sær á náttartíð og fór avstað til Egyptalands; og hann varð har til deyða Heródesar, at tað skuldi ganga út, ið talað er av Harranum við profetinum, ið sigur: “Úr Egyptalandi kallaði eg son mín.” Tá ið Heródes sá, at hann var svikin av vísmonnunum, varð hann reiðuliga illur, og hann sendi menn avstað og læt drepa øll dreingjabørn í Betlehem og allar staðir har um vegir frá tveimum árum og niðureftir, eftir teirri tíð, sum hann hevði fingið greiði á av vísmonnunum. Tá gekk tað út, ið talað er av Jeremia profeti, tá ið hann sigur: “Rødd varð hoyrd í Rama, grátur og eymkan mikil, – Rakul tað var, ið um børn síni græt; og ei hon vildi av trega lætta, tí at tey eru ikki til longur” (Matt 2,13-18).

Inngangur

Tað hevur altíð kostað at verið kristin, og tað minnir dagsins tekstur okkum eisini á. Tað kostaði fyri Jesus, ápostlarnar, kirkjufedrarnar, og tað kostaði eisini fyri hesi dreingjabørnini í Betlehem. Líðing hevur fylgt kristindóminum allan vegin líka til henda dag. Eisini í dag eru tað menniskju, sum veruliga mugu líða vegna teirra kristnu trúgv. Hetta merkja vit kanska ikki so nógv her hjá okkum, men aðrastaðni í heiminum merkja kristin tað sanniliga.

Dagurin í dag vísir okkum, at jólafriðurin, sum hevur verið boðaður á hesum døgum, inniheldur meira enn bert fráveru av stríði. Harafturímóti síggja vit, at stríð hevur verið ein partur av myndini líka frá fyrstantíð. Ja, tað er satt, at Jesus er komin at bera okkum frið við Gud og ævigt lív, men hesin friðurin við Gud kostar Jesusi eitt stórt stríð í hesum heimi. Jesus varð nevniliga føddur inn í henda heim fyri at stríðast ímóti øllum óndskapi: Sátans óndskapi, heimsins óndskapi og okkara egna óndskapi. Og hetta ber sjálvandi ein baksláttur við sær frá tí ónda. Hesin bakslátturin verður eisini lýstur í Ápostlasøguni:

"Hví leikaðu heidningarnir óðir og høvdu fólk fáfongt í ráði? Heimsins kongar risu upp og høvdingarnir tóku seg saman móti Harranum og móti hinum salvaða hansara" (Ápg 4,25-26). 
Heródes

Hetta sama síggja vit eisini í dagsins teksti. Heródes var í øðini og ætlaði sær at drepa Jesusbarnið, og við hesum fyri eyga var hann enntá villigur at drepa øll dreingjabørnini í Betlehem, sum vóru tvey ár og yngri. Hetta samsvarar eisini við Heródes sum persón. Hann var ein sera harðrendur maður. Hann beindi fyri trimum av sínum egnu synum, sína egnu konu og hópin av øðrum menniskjum. Heródes var altso ein sera harðrendur maður, og hann hevði ikki trupulleikar við at fremja hópdráp fyri at tryggja sær sítt egna vald.

Bæði vísmenninir og Jósef fingu kortini eina ávaring frá Gudi. Gud ávaraði vísmenninar um, at teir ikki skuldu fara aftur til Heródesar, og tóku tí eina aðra leið heim aftur. Og Gud sendi eisini ein eingil til Jósef við eini ávaring. Heródes ætlaði sær at drepa Jesus, og tí máttu tey flýggja til Egyptalands sum skjótast og verða har, inntil Heródes var deyður. Og Matteus undirstrikar, at júst hetta hendi sum ein uppfylling av profetiinum hjá Hósea profeti: “Úr Egyptalandi kallaði eg son mín” (Matt 2,15). Skriftin verður altso uppfylt við Jesusi.

Úr Egyptalandi

Líkasum Gud leiddi Ísraels fólk út úr Egyptalandi við Mósesi, soleiðis er Jesus nú sjálvur hin nýggi Móses. Tann gamla søgan verður fullkomiliga uppfylt við Jesusi, sum kemur úr Egyptalandi fyri at frelsa Ísrael. Hetta ber ein baksláttur við sær frá tí ónda, men Gud er ein Gud, sum vendir tí ónda til tað góða. Hetta síggja vit í dagsins teksti, og hetta síggja vit eisini, tá Jesus sjálvur doyr á krossinum. Teir, sum krossfestu Jesus, hildu kanska, at nú var tað úti við honum, men so varð ikki. Nei, við sínum deyða og síni uppreisn sigraði Jesus yvir Sátan, synd og deyða og gjørdi syndarum sum okkum ein frelsuveg inn í hitt lovaða landið – Himmalin!

Teir fyrstu pínslaváttarnir

Av sárum hans fingu vit heilsubót! Men líkasum hann varð særdur okkara vegna, soleiðis síggja vit eisini, hvussu onnur verða særd hansara vegna:

"Tá ið Heródes sá, at hann var svikin av vísmonnunum, varð hann reiðuliga illur, og hann sendi menn avstað og læt drepa øll dreingjabørn í Betlehem og allar staðir har um vegir frá tveimum árum og niðureftir" (Matt 2,16). 

Hesi uml. 20 dreingjabørnini hava í kirkjuni altíð verið roknaði sum teir fyrstu pínslaváttarnir. Børnini bløddu fyri hann, sum seinni kom at bløða fyri tey á krossinum. Og hóast tey mistu lívið so tíðliga, so kann Gud kortini endurgjalda tað hundraðfalt aftur í Himlinum, sum verður mist her á fold. Har verða øll tár turkaði burtur, sum foreldur og plágaði menniskju feldu her á fold. Hetta er jú tað, sum Gud ynskir fyri okkum øll: at opna portrið fyri okkum inn til hitt himmalska ríkið, har ið eingin tár, eingin deyði, eingin sorg, einki skríggj og eingin pína skal longur vera til (Opb 21,4).

Hann stillaði seg í okkara stað

Hóast Jesus varð bjargaður frá Heródesar vreiði, so kom Jesus kortini at smakka eina aðra og meira ræðuliga vreiði seinni í lívinum, nevniliga Guds egnu vreiði. Og hóast hann var í deyðaangist í Getsemane og bað til Gud og segði: “Faðir, hevði tú viljð tikið hesa skál frá mær!” so tømdi hann kortini hesa skálina, sum var full av Guds vreiði yvir okkara syndir. Hann stillaði seg í okkara stað, soleiðis at vit kundu standa saman við honum heima í Himli ein dagin. Hann fór upp á krossin fyri okkum øll og fyri allar okkara syndir. Hann leið fyri okkum. Hann bløddi fyri okkum. Hann tók Guds dóm yvir allar okkara syndir á seg sjálvan. Jesus fór ígjøgnum tí stórstu ræðsluna og pínsluna av berum kærleika til okkum, teg, meg, dreingjabørnini í Betlehem og allan heimin.

Ein vón mitt í sorgini

Hóast barnadrápið í Betlehem legði eftir sær ein bý fullan av sorg hjá troystarleysum mammum.; hóast foreldur eisini mugu syrgja yvir teirra børn í dag, so finst ein vón kortini mitt í sorgini, sum enntá deyðin ikki fær sigrað yvir. Vónin er Jesus sjálvur – barnið, sum varð føtt inn í ein syndafalnan og óndan heim. Hetta barnið er okkara einasta vón! Hetta er eisini tað, sum eingil Harrans segði við hirðarnar á markini:

"Óttist ikki; tí sí, eg kunngeri tykkum eini stór gleðiboð, sum skulu verða fyri alt fólkið. Tí at tykkum er í dag ein frelsari føddur, sum er Harrin Kristus í Dávids staði!" (Luk 2,10-11).  

Hesi gleðiboðini eru fyri alt fólkið – eisini fyri tey, sum júst hava mist ein av teirra kæru, og sum eru troystarleys.

Rakul grætur yvir síni børn

Matteus undirstrikar, at barnadrápið og sorgin í Betlehem var eitt uppfyllilsi av einum profetii hjá profetinum Jeremia: “Rødd varð hoyrd í Rama, grátur og eymkan mikil, – Rakul tað var, ið um børn síni græt; og ei hon vildi av trega lætta, tí at tey eru ikki til longur” (Matt 2,18). Rakul, kona ættarfaðirin Jákup, doyði, tá hon føddi son sín Benjamin og var jarða í Rama. Rama, sum lá tætt við Jerúsalem, var ein av býunum, sum íbúgvarnir í Jerúsalem gingu ígjøgnum, tá ið tey vórðu førd burtur sum fangar til Bábylons. Jeremia, sær Rakul sum móðir hjá jødunum. Og líkasum hon græt í síni grøv yvir síni børn, sum vórðu dripin ella førd burtur til Bábylons sum fangar, soleiðis grætur Rakul nú eisini í síni grøv yvir síni børn, sum vórðu dripin av Heródesi í Betlehem. Mammurnar í Betlehem uppliva nú somu sorg og sama grát, sum mammurnar í Jerúsalem upplivdu, tá ið teirra børn vórðu dripin ella førd burtur sum fangar til Bábylons. Hetta førdi til eitt ramaskríggj – harðan grát og troystarleysa sorg.

Sorg verður vend til gleði

Soleiðis minnir teksturin okkum eisini á tað, sum Prædikarin sigur: “At gráta hevur sína tíð” (Præd 3,4). Men saman við Jesusi er gráturin og ramaskríggið ongatíð uttan vón. Hetta er eisini tað, sum Paulus leggur dent á einastaðni:

"Men vit vilja ikki, brøður, at tit skulu vera óvitandi viðvíkjandi teimum, sum sovna burtur, fyri at tit ikki skulu syrgja eins og hinir, sum ikki hava vón" (1 Tess 4,13). 

Hóast vit sum kristin kunnu uppliva sorg omaná sorg, so syrgja vit kortini ikki sum tey, ið ikki hava vón, men sum tey, ið veruliga hava eina livandi vón.

Sum sagt er Gud ein Gud, sum vendir hitt ónda til tað góða. Líkasum sorgin bleiv vend til gleði, tá jødarnir vendu aftur til Jerúsalems, soleiðis skal sorgin hjá teimum troystarleysu mammunum í Betlehem eisini vendast til gleði. Tað er, sum um Matteus sigur við tær: “Hesir fyrstu pínslaváttarnir fáa løn fyri teirra líðing vegna Jesu navn. Tit skulu síggja teir aftur. Og tá skal tykkara sorg verða vend til gleði.” Í Jesusi eiga vit eina livandi vón, og líkamikið hvussu svart tað so sær út hjá okkum, so líða og syrgja vit kortini ongatíð uttan hesa vónina.

Endi

Um hesa tíðina hava vit øll ynskt hvørjum øðrum gleðilig jól og gott nýggjár, men vit vita eisini, at tað kann vera eitt sindur trupult at ynskja teimum gleðilig jól og gott nýggjár, sum als ikki hava havt tað gott og gleðiligt. Hvat høvdu vit t.d. sagt, um vit hittu hesar sorgarbundnu mammurnar í Betlehem, sum júst høvdu mist teirra dreingjabørn? Nei, tað hevði ikki verið lætt at sagt nakað, men orðini hjá eingli Harrans vórðu kortini eisini talaði til teirra: “Eg kunngeri tykkum eini stór gleðiboð, sum skulu verða fyri alt fólkið. Tí at tykkum er í dag ein frelsari føddur, sum er Harrin Kristus í Dávids staði!”

Hóast tey fyrstu jólini vórðu merkt av lívshóttan, forfylging, barnadrápi og ramaskríggi, so var tað kortini beint inn í henda heimin, at jólaevangeliið ljóðaði. Tað sama evangeliið ljóðar eisini inn í okkara tíð, har børn eisini verða dripin, har foreldur eisini syrgja, har kristin eisini verða forfylgd vegna Jesu navn: Okkum er ein frelsari føddur! Og hetta broytir alt! Sorg verður vend til gleði, myrkur til ljós og deyði til ævigt lív. Allir heimsins Heródesar, djevulin og alt andaherlið illskaparins kann ikki broyta hetta! Okkum er ein frelsari føddur! Og hóast sorg og líðing ger seg galdandi í okkara lívi ella í lívinum hjá okkara kæru, so kunnu vit kortini ynskja hvørjum øðrum eini gleðilig jól og eitt gott nýggjár – ikki vegna eina kenslu innaní okkum sjálvum, men vegna orðini: “Tykkum er í dag ein frelsari føddur!” Okkara frelsari hevur jú sigrað yvir øllum óndum maktum. Í honum eiga vit tí vón og sigur bæði yvirfyri Heródesi í okkara tíð og yvir fyri sjálvum deyðanum, tá ið tað kemur har til. Og vit kunnu sostatt eisini taka undir við Paulusi, tá ið hann sigur kendu orðini:

"Deyði, hvar er sigur tín? Deyði, hvar er broddur tín?" ... Men tøkk veri Guð, sum gevur okkum sigurin við harra várum, Jesusi Kristi!" (1 Kor 15,55 og 57).

Frelsunnar horn

Frelsunnar horn

 
 
00:00 /
 
1X
 
Og Sakarias, faðir hansara, varð fyltur av heilagum anda, og hann profeteraði og mælti: "Lovaður veri Harrin, Guð Ísraels, tí at vitjað hevur hann fólk sítt, og loyst hevur hann tað út; og reist hevur hann okkum eitt frelsunnar horn í húsi Dávids, tænara síns; soleiðis sum hann av fyrndartíð hevur talað við munni hinna heilagu profeta sína: Frelsu frá fíggindum várum og frá hondum alra teirra, sum okkum hata; til tess at inna miskunn móti fedrum várum og minnast hin heilaga sáttmála sín, eiðin tann, sum hann svór Ábrahami, faðir várum, at hann vildi veita okkum, at vit, bjargað úr hondum fígginda vára, óttaleys máttu tæna honum í heilagskapi og rættvísi fyri ásjón hans allar dagar várar. Og tú við, lítla barnið, skalt verða nevndur profetur hins hægsta; tí at tú skalt ganga undan fyri ásjón Harrans, at búgva út vegir hans, at geva fólki hans kunnugleika um frelsu í fyrigeving synda teirra, fyri Guðs várs mildu miskunnar sakir, sum sólarris av høgum himni hevur vitjað okkum við, at lýsa fyri teimum, sum sita í myrkri og skugga deyðans, at beina fótum várum inn á friðarleið." Men barnið vaks og varð sterkt í andanum; og hann var í oyðimørkunum til tann dagin, tá ið hann steig fram fyri Ísrael (Luk 1,67-80).

Líknilsið um hinar 10 moyggjarnar

Líknilsið um hinar 10 moyggjarnar

 
 
00:00 /
 
1X
 
Tá skal himmiríkið verða líknað við tíggju moyggjar, sum tóku lampur sínar og fóru út at møta brúðgóminum. Men fimm teirra vóru óhygnar og fimm hygnar. Tí at hinar óhygnu tóku lampur sínar, men tóku onga olju við sær; men hinar hygnu tóku olju við í konnum sínum aftrat lompum sínum. Men við tað at brúðgómurin dvøldi við at koma, kom tyngd á tær allar, og tær sovnaðu. Men um midnátt kom róp í: „Sí, nú kemur brúðgómurin! Farið út at møta honum!“ Tá vaknaðu allar hesar moyggjarnar og fóru at gera lampur sínar til. Men hinar óhygnu søgdu við hinar hygnu: „Latið okkum fáa eitt sindur av olju frá tykkum, tí at lampur okkara slokna.“ Men hinar hygnu svaraðu og søgdu: „Nei, tað fer ikki at røkka til hjá okkum og hjá tykkum við. Farið tit heldur til teirra, ið selja, og keypið tykkum sjálvum.“ Meðan tær nú fóru avstað at keypa, kom brúðgómurin; og tær, ið búnar vóru, fóru við honum inn til brúdleyps; og dyrnar vórðu latnar aftur. Men seinni komu eisini hinar moyggjarnar og søgdu: „Harri, harri, lat okkum upp!“ Men hann svaraði og segði: „Sanniliga sigi eg tykkum, eg kenni tykkum ikki.“ Vakið tí, tí at tit vita hvørki dagin ella tíman! Matt 25,1-13
Betri at vera fyrivarin

Eitt føroyskt orðatak sigur, at tað er betri at vera fyrivarin enn eftirsnarin. Og eg haldi, at hetta orðatakið hóskar væl saman við dagsins tekst. Líkasum fyrivarni er avgerandi í okkara gerandislívi, soleiðis er fyrivarni eisini avgerandi í okkara andliga lívi.

Líkasum í okkara gerandislívi, eiga vit eisini í okkara andliga lívi at liva samsvarandi hesum lívsvísdómi. Hvønn dag í okkara lívi eiga vit at vera til reiðar at møta Gudi. Ella sum vit hava hoyrt hjá Matteusi: ”Vakið tí, tí at tit vita hvørki dagin ella tíman!” (Matt 25,13). Jesus hevur eisini undirstrikað tað sama í tí undanfarna kapitlinum, har ið hann sigur: ”Vakið tí; tí at tit vita ikki, á hvørjum degi harri tykkara kemur!” (Matt 24,42).

Advent

Sum kunnugt eru vit nú komin inn í adventstíðina. Og hetta orðið, advent, merkir koma. Í adventstíðini hoyra vit um, hvussu Jesus kemur til okkum uppá tríggjar mátar:

  • Hann er longu komin til okkum í fortíðini, tá ið hann varð føddur í Betlehem.
  • Í dag kemur hann til okkum andliga ígjøgnum Guds orð, dópin og heilagu kvøldmáltíðina.
  • Á evsta degi í framtíðini kemur hann aftur í dýrd at døma bæði livandi og deyð.

Tað er serliga hesin triðji mátin, sum verður undirstrikaður fyri okkum í dag. Líkasum Jesus kom til okkum í fortíðini, soleiðis vil hann eisini koma til okkum í framtíðini. Og ”framtíðin” er eitt nokkso breitt hugtak. Tað kann merkja, at Jesus kemur um nøkur ár, tað kann merkja, at Jesus kemur í kvøld, og tað kann eisini merkja, at hann kemur til okkum í okkara deyðastund. Boðskapurin er greiður: Ein dagin skulu tú og eg møta Harranum andlit til andlit. Og tá ið tann løtan kemur, tá er tað ov seint at byrja at fyrireika seg til hetta møtið.

Soleiðis var tað eisini hjá hinum óhygnu moyggjunum. Tær fóru út at møta brúðgóminum, men tær vóru ikku fyrivarnar viðvíkjandi oljuni. Tær høvdu ikki syrgt fyri at hava nokk av olju við, í so fall at brúðgómurin dvøldi við at koma. Tá ið brúðgómurin at enda kom, var ongin olja eftir í lampuni. Og tí vóru tær heldur ikki klárar at fara út at møta honum. Dyrnar inn til brúdleypsveitsluna vórðu latnar aftur, og tá var tað ov seint hjá hinum óhygnu at rópa: ”Harri, harri, lat okkum upp!”

Vit kunnu ikki liva uppá trúnna hjá øðrum

Fyri okkum tykist tað kanska eitt sindur hart, tá ið vit lesa, at tær hygnu moyggjarnar noktaðu hinum óhygnu moyggjunum at lána olju til teirra lampur. Hinar afturlatnu dyrnar og orðini ”Sanniliga sigi eg tykkum, eg kenni tykkum ikki” (Matt 25,12) tykist kanska eisini at vera nokkso hart. Men tað mótsætta er kortini tilfeldið. Jesus sigur hetta líknilsið til sínar lærusveinar og okkum av berum kærleika. Jesus veit jú, at tú og eg mugu hava ein frelsandi felagsskap við hann her og nú, um vit á nakran hátt skulu gera okkum vónir um at njóta tann æviga felagsskapin saman við honum heima í hini himmalsku brúdleypsveitsluni. Og líkasum við oljuni, er hetta ikki nakað, sum vit kunnu lána frá øðrum menniskjum. Vit kunnu ikki liva uppá trúnna hjá øðrum. Nei, hetta er nakað, sum vit mugu eiga í okkum sjálvum. Ella sum ápostulin Jóhannes sigur: ”Tann, sum hevur sonin, hevur lívið; tann, sum ikki hevur Guðs son, hevur ikki lívið” (1 Jóh 5,12).

Kemur tú til Jesus?

Tú ert altso klárur at møta Jesusi til eina og hvørja tíð, tá ið tú hevur hann í tínum hjarta. Og nú spyrt tú kanska: ”Ja, men hvussu kann eg vita, at eg eigi Jesus í mínum hjarta? Hvussu kann eg vita, at eg havi eina frelsandi trúgv?” Eg haldi, at hesir spurningarnir kunnu svarast við einum øðrum spurningi: Ert tú ein, sum kemur til Jesus? Um svarið er ja, so hevur tú eina frelsandi trúgv. Jesus sigur jú sjálvur: ”Eingin kann koma til mín, uttan faðirin, sum sendi meg, dregur hann, og eg skal reisa hann upp á evsta degi” (Jóh 6,44). Um tú ert ein, ið kemur til Jesus, so ert tú altso eisini ein, ið verður drigin av sjálvum Gudi og ein, sum Jesus skal reisa upp á evsta degi. Trúgv er altso í stuttum at koma til Jesus, tí at eingin kemur til Jesus ella flýggjar til hann, uttan eina Gud-skapta trúgv í hjartanum!

Hetta er eisini tað, sum Luther undirstrikar í hansara lítlu Katekismus:

Eg trúgvi, at eg ikki av egnum evnum ella egnari megi kann trúgva á Jesus Krist, mín Harra, ella koma til hansara; men Heilagi Andin hevur kallað meg við gleðiboðskapinum. Hann hevur skapt trúnna í mær, halgað meg og varðveitt meg í teirri røttu trúnni. 

Ella sum Carl Fr. Wisløff sigur:

Vit lýða á orðsins vitnisburð um hina fullgjørdu frelsuna, og meðan vit lýða á, teskar Andin í hjarta okkara: Tað var fyri teg! Tí er ein kristin vísur í, at hann eigur náðina. Hann veit, at so satt sum Guðs orð og lyfti eru sonn, so er hann frelstur. Trúarvissa er vissa um, at Guðs orð er satt. 
Andlig áfylling

Men okkara trúgv og frelsa er tó óloysiliga tongd at andligari áfylling. Tað er líkasum við moyggjunum og lampunum: Um vit ikki hava nóg mikið av olju, so slóknar lampan! Men hetta er júst tað, sum Jesus ikki ynskir fyri nakran av okkum. Harafturímóti ynskir hann, at vit verða varðveitt í trúnni. Tí sigur hann eisini við okkum í dag, at vit skulu vera líkasum tær hygnu moyggjarnar og ikki sum tær óhygnu. Vit mugu hava nokk av olju til okkara egnu lampu! Men hvar finna vit so hesa oljuna? Jú, vit finna hana t.d. beint her í kirkjuni. Hetta er eitt oljustað – eitt stað, har ið vit fáa olju til okkara trúarlampu. Líkasum vit skulu hava vitaminir fyri at liva, soleiðis skal trúgvin eisini hava vitaminir fyri at liva. Og her er tað serliga 5 B-vitaminir, ið hava ein avgerandi týdning fyri okkara andliga lív:

  • Bíblian
  • Brøðralagið
  • Breyðbrótingin
  • Bønin
  • Baðið

Heilagur Andi skapar og varðveitir trúnna við hesum 5 B-vitaminunum. Tí eiga vit at njóta tær javnan! Vit skulu jú vera hyggin, líkasum tær hygnu moyggjarnar. Vit mugu hava nokk av olju til okkara lampur!

Vakið tí!

Hetta er tað, ið Jesus ynskir fyri okkum øll. Tá verða vit nevniliga frelst undan at hoyra tey ræðuligu orðini av Jesu munni: ”Sanniliga sigi eg tykkum, eg kenni tykkum ikki.” Nei, við olju á lampuni eru vit vakin og klár at møta brúðgóminum. Og tá ið dyrnar verða latnar aftur, tá verða vit frelst við honum inn til hitt himmalska brúdleypið. Latið okkum tí taka Jesu orð til okkum, tá ið hann sigur: ”Vakið tí, tí at tit vita hvørki dagin ella tíman!”

Trúgv og skynsemi